Арчада студентлар форумы

«Казан арты» тирах-этнография музеенда «Бердәм Россия» көне уңаеннан «Кече Ватан мәдәнияте» проекты кысасында семинар узды, Театр елына багышланган күргәзмә тәкъдим ителде.

«Әлифба» музеенда

Экскурсиядән  соң  Арча  6 нчы  номерлы  мәктәбенең  5 нче  сыйныф  укучылары  төрле  халыкларның  әлифбаларын  игътибар  белән  карап  чыктылар.

 

Ленинград блокадасы — 75

Бүген «Казан арты» тарих-этнография музеенда Ленинград шәһәрен азат итүнең 75 еллыгына багышланган мәдәни чара узды.

Искә алыйк авыр елларны

Гөберчәк авыл клубы белән берлектә «Искә алыйк авыр елларны» исеме астында Ленинград шәһәренең азат ителүенә 75 ел тулу уңаеннан укучылар өчен әңгәмә үткәрелде. Әңгәмә барышында укучылар Ленинград фронтында катнашкан авылдашыбыз Мифтахов Солтангали турында М.Мәһдиевнең «Мәрфуга апа һәм аның оныклары» мәкаләсе аша таныштылар. Сугыш кырыннан килгән хатлар,  сугышта катнашучы авылдашыбыз турында язылган мәгълүматлар М.Мәһдиев музее фондында саклана.

Гости из Казахстана в музее «Алифба»

Музей  «Алифба»  посетила  делегация  Высшего  педагогического  колледжа  имени  Ж.Досмухамедова  управления  образования  Западно-Казахстанской  области  Республики Казахстан.

22  января  в  ГАПОУ  «Арский  педагогический  колледж  имени  Г.Тукая»  прошла  Международная  научно-практическая  конференция  «Инновации в  образовании: опыт  внедрения  дистанционных  цифровых  технологий  в  образовательный  процесс».  Гости  конференции  посетили  музей  «Алифба».

Тел стратегиясе: старт Арчада бирелде! яки Тел әлифбадан башлана

Тел   стратегиясе: старт  Арчада  бирелде!

яки   Тел  әлифбадан  башлана

Туган  телебез  булган  татар  телен  саклап  калу,  киләчәк  буыннарга  матур,  аһәңле  итеп  тапшыру  бүгенге  көннең  үзәк  мәсьәләсе.   Бөтендөнья  татар  конгрессы  шул  максатларда  бик  вакытлы  һәм  бик  кирәкле  эш  башлап  җибәрде.  Татар  телен  саклау  һәм  үстерү  стратегиясен  эшләүгә  старт  бирелде  Арчада. “Әлифба”  музее  да  бу  мөһим  эшкә  үзенең  лаеклы  өлешен  кертә  алуына  сөенәм  мин.  Тел  әнидән,  бишек  җырыннан  башланса,  белем  әлифбадан  башлана.  Нәкъ  менә  әлифбаны  үз  туган  телендә  укыган  кешеләр  телнең  булачак  сакчылары  дип  уйлыйм  мин.  “Алтыда  белгәнне  алтмышта  да  онытмас”, —  ди халык  мәкале.

Музейны  караганнан  соң  язган  тәэсирләр  дәфтәрен  ачам.  “35  ел  укытучы  булып  эшләү  дәверендә  моңа  охшаш  музей  күргәнем  юк  иде.  Биредәге  байлыкның  исәбе-хисабы  юк!  Әлифбаларны  күзәтү  барышында  күңелемдә  мең  төрле  тойгы  уянды:  туган  илем,  халкым,  милләтем  өчен  горурлану;  әти-әнием,  бабаларым,  үзем  укыган  әлифба  китапларын  күрү,  татар  язуының  үткәнен,  киләчәген  күзаллау – искиткеч! “ – дип  яза  Татар  дәүләт  гуманитар  институты  доценты  И.Х.Муяссарова.  “Киләчәктә  дә  армый-талмый  эшләгез,  сезнең  эш – милләтебезнең  йөзек  кашы  булырдай  эш,” – дип  тә  өстәп  куя.

“Музей  һәммәбезгә  дә  бик  ошады,  әйбәт  тәэсир  калдырды.  Биредә  бик  бай  рухи  мөлкәт  тупланганына  инандык.”  Бу  сүзләр  Казан  Дәүләт  педагогия  университеты  профессоры  Фәрит  Хатиповныкы.  Җәмәгать  эшлеклесе  Сәйдә  Зыялы  мондый  юллар  калдырган:  “Белем  иле”  ачкычы —   Әлифбага  музей  оештырып  нинди  зур  эш  эшләгәнсез.  Сокландым,  сөендем,  бик  рәхмәтле  булдым.”  Заманында  Арча  педагогия  училищесын  тәмамлаган  шагыйрә  Рифә  Рахман  музейның  гомере  озын,  эшләре  дәвамлы  булсын  дигән  теләген  калдырган.

Мәктәп  укучыларының  бик  күп  теләкләре  бар.  “Музейда  алган  тойгылар,  белемнәр  безгә  киләчәкатә  нык  ярдәм  итәр  дип  уйлыйбыз,” – дип  язганнар  алар.  “Музей  башкара  торган  эш  бик  югары  бәягә  лаек”, — дип  бик  зур  рәхмәтен  җиткергән  психология  фәннәре  кандидаты  Әмир  Газеев.  Арчаның  беренче  урта  мәктәбе  2  сыйныф  укучысы  Камилнең  әнисе  Гыйззәтуллина  Резедә  болай  дип  яза:  “Татар  теленең  яшәве  өчен  бу  музей  бик  кирәкле  һәм  уңай  дип  уйлыйм.  Һәм  бүген  рус  мәктәбендә  укучы  балаларның  монда  килүе  алар  өчен  бик  файдалы.”

Балалар  белән  беррәттән  ветераннар  да  музейның  еш  кунаклары.  “Мин  үзем  Арча  педагогия  училищесын  1954  елда  тәмамләдым,” – дип  яза  Фатыйхов  Рифгать  Фатыйхович. “ Әлифба”  музее  укыган  елларны,  укытучыларымны  искә  төшерде.  Бик  тә  кадерле,  тәүге  китапны  кулга  алгач,  беренче  сыйныфта  укыган  вакытымны  күз  алдымнан  кичердем”.

“Я – Россиянин”  журналының  баш  мөхәррире  Алсу  Бикбаева  һәм  “Мәдәни  җомга”  газетасы  бүлек  мөдире  Нурия  Сәйяр  шундый  язу  калдыралар:  “Сездә  гаҗәеп  дәрәҗәдә  музей  бар.  Олы  җанлы  педагоглар  эшли.  Иң  яраткан  язучыларыбыз  Гариф  Ахунов  белән  Мөхәммәт  Мәһдиевнең  дә  биредә  укуы  безнең  күңелләрдә  зур  горурлык  хисе  уята”.

Дин  әһелләре  дә  музейда  еш  булалар.  “Гаҗәеп  матур,  тарихи  истәлекләр  белән  таныштык.  Үткәннең  юылмас  алтын  җәүһәрләре  тупланган.  Олуг  шәхесләрне  күреп  чиксез  горурлану  хисләре  кичердек.  Аллаһының  рәхмәтенә  ирешеп,  ахирәттә  аның  вәгъдә  иткән  җәннәтләрендә  дә  очрашып  сөенешергә  насыйп  булсын”.

“Музейга  килүебез  безнең  өчен  бәйрәм,  чөнки  без  Арча  педучилищесын  1982  елда  тәмамлаган  студентлар”, — дип  язалар  Миннемуллина  Гөлсинә  белән  Фәйзетдинова  Венера.  “Сәләй  Гататович  һәм  Рәмзия  Гыйләҗевна  белән  кабат  очрашкан   кебек  булдык.”

Алдагы  язу  белән  танышабыз.  “Арча  ягы  татар  халкының  горурлыгы,  куанычы.  Без,  Әлмәтләр – Риза  Фәхретдиннең  якташлары.  Музеегыз  бик  ошады.  Сезгә  иҗади    уңышлар,  бәхет-сәгадәт  телибез.  Филология  фәннәре  кандидаты  Р.Шаһиев.”  Татарстанның  халык  артисты,  оста  баянчы  Рамил  Курамшинга  да  музей  ошаган.  “Шунда  мин  үзем  укыган  илленче  еллардагы  әлифбаны  күреп,  балачагым  искә  төште”, — ди  ул.

“Әлифба”  музеена  килгән  саен  мин  ниндидер  изге  урынга  килгән  кебек  сизәм  үземне.  Әйе,  безнең  Әлифбабыз —  изге  китап,  туган  телебезнең  сакчысы,  туган  телебезнең  серле  сандыгы”.  Монысы  Түбән  Кама  педагогия  училищесы  директоры  Рәфкать  әфәнденеке.  Халыкка  мәгърифәт  нуры  таратучы  музейга  мәңгелек  гомер  телиләр  “Татарстан  яшьләре”  газетасы  хезмәткәрләре  Атлас  Гафиятов  белән  Флюра  Низамова.

“Арча  көллиятендәге  “Әлифба”  музее  дөньяда  бердән-бер  булуы  белән  таң  калдыра.  Беренче  шушы  уй  килгән  кешегә  мең  рәхмәтләр  яусын!”  Бу  сүзләрне  икътисад  фәннәре  докторы,  профессор  Касыйм  Йосыпов  язган.  Шулай  ук  үзләренең  музейга  соклануын  белдергән  язучылар, шагыйрьләр  бихисап:  Можга  татарларының  милли-мәдәни  автономиясе  рәисе,  шагыйрь  Илгиз  Кадыйров,  Башкортостан  язучысы  Мирсәй  Гариф,  Кырымтатар  Милли  Мәҗелес  рәисе  Хәмзә  Али,  шагыйрь  Гаяр  Искәндәр.  “Халкыбызның  энҗе  бөртегедәй  булган  мирасын  кадерләп  җыеп,  саклап,  бик  кирәкле  хезмәт  башкаруыгыз  өчен  рәхмәт  сезгә”, — дигәннәр  алар.  Ә  менә  язучы  Гөлчәчәк  Галиева  сүзләре:  “Ниһаять,  үземнең  бик  яраткан  “Әлифба”  музеенда  кабат  булырга,  кабат  чиксез  ләззәт  алу  бәхетенә  дә  ирештем.  Мине  әдәби  тәнкыйтьче  итеп  таныган  остазым  Рәмзия  апаның  үзен  дә  күргәндәй  булдым.  Мәңгелек  йортыңда  тыныч  йокла,  остазым!  Әле  без  исән  вакытта,  Сез  һәм  Сезнең  изге  хезмәтләрегез  безнең  йөрәкләребездә  мәңге  сакланыр!”.  “Без  бик  шат!  Чөнки  без  дә  шушы  Әлифба  китабыннан  укып  кеше  була  алдык”, — дип язганнар  Самара  өлкәсеннән  Гомәр  һәм  Хәйдәр  Вәлитовлар.

Музейга  килүчеләрнең  географиясе  искиткеч  киң.  Казахстан,  Якутия,  Кырым, Ингушетия, Башкортостан, Дагестан,  Калмыкия,  Барнаул,  Төмән, Санкт-Петербург,  Мәскәүдән  кунаклар  үзебезнең  илдән  булса,  Япония,  Англия,  Тайвань,  Төркия,  Германия,  Кытай,  Франция,  Төньяк  Корея,  Италия,  Швеция,  Иран,  Куба   кебек  чит  илләрдән  дә  музеебыз  белән  таныштылар,    Америка  Кушма  Штатларыннан  да  делегация  музейны  бик  ошатты.  Татарстан,  Россия  депутатлары,  министрлар,  хәтта  президентыбыз  Рөстәм  Нургалиевич  Миннеханов  та  музейда  булдылар.

Язмамны  “Татарстан  яшьләре”  журналистлары  сүзе  белән  тәмамлыйсым  килә.  “Арчалылар  булдырган!  Шундый  кыйммәтле,  кадерле  экспонатларны  җыеп,  тиңе  булмаган  музей  ачканнар.  Кечкенә  генә  бүлмәләрдә  урнашса  да,  аңа  сыйган  истәлекләр  колачлап  бетермәслек.”

“Әлифба”  музее  татар  теленең  сагында  торучы  зур  диңгездә  бер  кечкенә  кораб  кебек.  Шундый  кораблардан  төзелә  көчле  флот.  Беренче  укыган  китабыгыз  Әлифбаны  беркайчан  да  онытмагыз.  Сезнең  балаларыгыз  һәм  оныкларыгыз  хәреф  танырга  башка  халыклар  әлифбасыннан  өйрәнә  икән,  уйланыгыз, без  кемнән  ким?  Ата-бабаларыбызның  рухы безгә  рәнҗемәсме?  Русча  белмәсә  минем  балам  ЕГЭ  бирә алмас, институтка  керә  алмас,  карьера  ясый  алмас  дип  фикер  сөргән  ата-аналарга  минем  болай  дип  җавап  бирәсем  килә.  Безнең  президентыбыз  да,  Дәүләт  Советы  рәисе  дә,  күпчелек  министрларыбыз  да,  мин  югарыда  “Тәэсирләр  дәфтәреннән”  өземтәләрен  сезнең  хозурга  җиткергән  шәхесләр  дә  татар  мәктәпләрен  тәмамлаган,  әлифба  укыган  кешеләр.

Музейга  килегез  һәм  матур  фикерләрегезне  язып  калдырыгыз.  Үзегезнең  тарихка  кереп  калуыгызны  сизми  дә  калырсыз. Еллар  үткәч  укуы  ничек  күңелле  бит.

Дамир  Таҗиев,  “Әлифба”

музее  җитәкчесе

 

Сагыну җырын көйли җилләр дә…

Бүген Арча шәһәрендәге “Казан арты” тарих-этнография музеенда Россиянең халык мәгарифе отличнигы, шагыйрә Рәйсә Насретдинованың тууына 90 ел тулу уңаеннан “Сагыну җырын көйли җилләр дә…” дип исемләнгән әдәби-музыкаль кичә узды.

Аның кызы, үзе дә 42 ел дәвамында педагог булып эшләүче Наилә Галимуллина: 1954 елда әниебез шул ук урамда яшәүче Зариф исемле егеткә кияүгә чыга. Зөләйха әбигә өченче килен булып килә. Әбинең дә, ике киленнең дә ирләре сугышта һәлак булган. Ул әнине килеп итеп түгел, ә укытучы буларак кабул итә: дәресен әзерләсен, җәмгать эшендә катнашсын, укытуын калдырмасын. Зөләйхә әби: “Минем өйгә килгәч Рәйсәнең укытуы начарланды, дигән сүзне ишетмим!” – дип әйтә торган булган. Бер-бер артлы дүрт бала дөньяга килгәнбез. Әни: “Кызым, кеше белән аралашканда беркайчан да капчыкның төбен селкемә, сабыр бул!” дип сөйли торган иде. Ул гомере буе дәфтәр тикшереп, план төзеп яшәсә дә, миңа рус теле укытучысы булма, дип әйтмәде. Ә әтием: “Кызым, педагогика институтына бар, гомерең буе күңелең яшь калыр”, – диде. Мин Арча педагогика көллиятенә укытырга килгәч әнием бик шатланды. Ул үзенең кыска гына гомерен кешеләр өчен файдалы итеп уздырды һәм безне дә халыкка файдалы булырлык итеп үстерде”, – дип истәлекләре белән уртаклашты.

Очрашуга Рәйсә Насретдинованың балалары, укучылары, аның иҗатын сөючеләр килгән иде.

 

 

Ул сәхнәгә гашыйк. (2019 – Театр елы)

                                       Театр яктылыкка-нурга илтә,

                                            Кире юлга җибәрми, уңга илтә.

                                                                          Габдулла Тукай

  1985 елда Казан театр училищесын тәмамлап тугыз яшь артист Әлмәт Татар дәүләт драма театрына эшкә киләләр. Аларның өчесе – Татарстанның халык артисты Раушания Фәйзуллина, Татарстанның атказанган артистлары Фәймә Бикморатова һәм Дилбәр Әбүнәгыймова бүгенге көндә дә бу театрда иҗат итәләр.

Раушания районыбызның Симетбаш, ә Фәймә Иске Иябаш авылында туган. Алар үз авылларында башлангыч мәктәп тәмамлаганнан соң Яңа Кырлай урта мәктәбендә, Казан театр училищесында укыганнар, хәзер дә бергә эшлиләр. Фәймә Бикморатова: “Мәктәптә укыганда ук Раушаниянең хыялы артист булу иде. Минем дә шул юлдан китүемә аның йогынтысы зур булды. Сәхнәне сайлавыма үкенмим. Театрда эшли башлаганнан бирле бер-беребезгә ярдәм итешеп, киңәшеп иҗат итәбез. Безне театр училищесында Фирдәвес Әхтәмова һәм Роберт Батулла кебек күренекле шәхесләр укытты. Безнең белән бер группада Татарстанның һәм Башкортстанның халык артисты Хәния Фәрхи дә укыган иде”- дип  истәлекләрен яңарта.

Ә Татарстанның халык артисты Раушания Фәйзуллина: «Мин Фәймә белән бүгенге көндә дә бергә эшлим, якташым белән горурланып яшим. Фәймәгә спектакльләрдә нинди генә рольне тапшырсалар да, ул аларны тамашачыга җиткерү өчен бөтен көчен куя, сәхнәдә аның белән кара-каршы уйнавы бик уңайлы. Ул тамашачыны рәхәтләнеп көләргә, уйланырга мәҗбүр итә. Фәймә тормышка чыгып балалар тәрбияләгәндә театрдан аерылып торса да, яңадан сәхнәгә әйләнеп кайтты, дөрестән дә аңа театр җене кагылган. Хезмәт сөючән Фәймә бүгенге көндә берсеннән-берсе матур образлар тудыра, камиллеккә омтылучы һәм ару-талуны белмәс кеше ул»,- ди үзенең якташы  һәм хезмәттәше турында.

Фәймә Павлованың беренче уйнаган роле Борис Васильевның “Ә таңнар гүзәл тынлыкта иде” (“А зори здесь тихие”) пьесасы  буенча эшләнгән спектакльдә Лиза Бричкина була. Ә аннан соң Рөстәм Мингалимнең “Кунак кызы гел килмәс” лирик комедиясендә — Бану һәм “Шүрәлеләр үч алмый” пьеса — әкиятендә Әни Шүрәле, Туфан Миңнуллинның “Тал бөресе имәндә” спектаклендә бер юлы өч рольне — Равилә, Рамилә, Ралимә һәм “Исәнмесез”ендә — Антонина, Фоат Садриевның – “Яшьли сөйгән ярлар”ында — Римма, Илшат Йомаголовның  “Мәхәббәт кошлары”нда — Хәния, Данил Салиховның “Узып барышлый” ында – Мария Павловна һәм “Капчык” спектаклендә – Кандел, Мостай Кәримнең “Кыз урлау” комедиясендә Уңганбикә, Сергей Беловның “Булмас димә — дөнья бу!” спектаклендә – Ана, Мансур Гыйләҗевның “Туй күлмәге”ндә — Сабира, Илгиз Зәйниевнең “Сагынуларга ни чара?”сында – Сара,   Кәрим Тинчуринның  “Назлы кияү” ендә — Җиһан һәм башкалар.  “Минем иң яратып уйнаган рольләрем Заһир Исмәгыйловның “Кодача”сында — Шәмсия,  Илгиз Зәйниевнең “Туган-тумача” сында – Мәхрүзә булдылар,”- дип горурлана Фәймә Бикморатова. Якташыбызның иҗатындагы уңышлары бәяләнеп, 2014 елда аңа Татарстанның атказанган артисты исеме бирелде. Ул 2015 елда Татарстан Республикасы Мәдәният министрлыгының “Тантана” театр премиясенең “Иң яхшы актерлар ансамбле” номинациясендә лауреат исеменә лаек булды.

“Мин театрның ветеран артисткасы буларак якташым, коллегам, гастрольләрдә бергә  рольләр уйнап йөргән Фәймә Бикморатованың иҗаты белән кызыксынып яшим. Фәймә ханымның күңеле киң, үзе эчкерсез, ягымлы, шәфкатьле. Аның белән күзгә-күз карашып сөйләшеп-серләшеп була, дуслыкка тугры шәхес. Ул Әлмәт театрында үсте, ныгыды, хәзер театрның әйдәп баручы артисткасы, яраткан эшендә илһамланып иҗат итә”,- дип яза Әтнә районының Югары Шашы авылында туып-үскән Татарстанның атказанган артисткасы Мөнәвәрә Нигъмәтҗанова.

“Без гаиләдә ундүрт бала идек, бүгенге көндә уникебез исән -сау. Фәймә кечкенәдән артист булу турында хыялланды. Чәчләрен матур итеп үреп, бантиклар куеп безгә шигырьләр сөйләргә, җырларга яратты.   Аның хыялы тормышка ашты, туганнар белән җыелып сәхнәдә уйнаганын карарга яратабыз, бүгенге көндә күренекле артистка булуына сөенәбез. Фәймә бик туган җанлы, ул барыбызга да булышып, хәлләребезне белеп яши. Иске Иябашка кайтып ял итәргә ярата”- ди Арча шәһәрендә яшәүче апасы Фәния.

Фәймә Бикморатова  туган авылы Иске Иябаш мәдәният йортында оештырылган чараларда актив катнаша. Авылдашы, Татарстанның халык артистлары  Рәбига Сибгатуллина һәм Фәрит Хатыйповлар белән бергә очрашу кичәләрендә катнашып, үзе язган шигырьләрен укый, җырлар башкара. Ул “Казан арты” тарих-этнография музееның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә  еш була, үзенең эшчәнлеге турында материалларны тулыландырып бара.

Фәймә ханым үзенең тормыш иптәше Марсель һәм уллары Виталий үзенең гаиләсе белән Әлмәт шәһәрендә торалар,  ә кызлары Алинә Кытайда яши һәм инглиз теле укыта. Бу бәхетле гаилә балаларының  һәм оныкларының уңышларына сөенеп, аларга ярдәм итеп  яши.

Быел, 20 гыйнварда якташыбыз, Татарстанның атказанган артисты Фәймә Бикморатова үзенең олы юбилеен билгеләп үтә. Аның бәйрәменең илебездә билгеләп үтелә торган  Театр елы, ул эшли торган Әлмәт татар дәүләт драма театрының 75 еллык юбилейлары белән бер елда булуы, Фәймә ханым өчен зур куаныч дип уйлыйбыз. Без аны гомер бәйрәме – 55 яшь тулу көне белән ихлас күңелдән тәбрик итәбез, гаиләсендә тигез тормыш, балаларының, оныкларының, туганнарының, дусларының һәм хезмәттәшләренең ихтирамын тоеп, тамашачыларны яңа рольләре белән куандырып яшәвен телибез.

                                                                                            “Казан арты” тарих-этнография музееның

                                                                                                директор урынбасары Шәфигулла Гарипов

Фотолар музей архивыннан

Бөтендөнья татар конгрессы делегатлары “Әлифба” музеенда

16  гыйнварда  Арча  педагогия  көллиятендә  Бөтендөнья  татар  конгрессының  күчмә  утырышы  булды.  Пленар  утырыш  алдыннан  кунаклар  “Әлифба”  музее  белән  таныштылар.

Аудио


Башка язмалар
вход
Яндекс.Метрика