Хәй Хисмәтуллинның оныгы бездә кунакта

Районыбызның Кысна авылында туып-үскән язучы, тел галиме Хәй Хисмәтуллинның оныгы, физика-математика фәннәре кандидаты Наилә Хисмәтуллина, туганы Фәнил Нәҗипов гаиләсе белән, музеебызның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә булды. Музей фондына Хәй Хисмәтуллинның хезмәт кенәгәсен, Г. Тукайның  китапларын, татар теле дәреслекләрен тапшырды.

 

 

Казанда — яңа музейда

Мин Казан шәһәрендә ачылган яңа музейларда булырга тырышам. Заманча яңа технологияләр кулланып оештырылган  “Шәһәр панорамасы” музее миңа бик ошады, сезгә дә карарга тәкъдим итәм.

 

 

Кушлавычта һәм Күлле Кимедә

    

  Районыбызның хөрмәтле шәхесләре Илдус Сәгъдиев, Наил Сабировлар белән Кушлавычтагы Габдулла Тукайның музей — йортында һәм “Мулла” чишмәсендә, Әтнә районының Күлле Киме авылы мәктәбендә урнашкан Татарстанның халык шагыйрьләре Сибгат Хәким һәм Лена Шагыйрьҗан музейларында булдык. Музей җитәкчеләре Ләйлә Мөхәммәтшина, Луиза Садыйкова кызыклы экскурсияләр оештырдылар.

Олы юбилеең белән, якташыбыз!  

Минем кулымда Вакыйф Нуриевның 2018 елда басылып чыккан, “Ни хәлең бар, балам?..” дип исемләнгән яңа китабы. Аны якташыбыз үзе музейга килеп тапшырды. “Мәһдиев һәм…” повесть – хатирәсендә Татарстанның халык язучысы белән бергә Арча педагогия училищесында укыган әнисе Нәкыя апаның истәлекләре яңара, “Казан күркәсе” сатирик повестен укыгач Мәскәү кибетләренә азык-төлек алырга баргандагы кызыклы вакыйгалар искә төшә. Бу китапка кертелгән повестьлар, хикәяләр, язучы үзе белгән шәхесләргә багышланган язмаларны укып соңгы еллларда илебездә барган вакыйгалар күз алдына килә. Күңелле дә, уйланырлык итеп тә, халыкчан аңлаешлы телдә язылган әсәрләрен укыгач, якташыбыз Вакыйф Нуриевны язучы, журналист буларак тагын да хөрмәт итә башлыйсың. Китапның ахырында “Хамматов куган чебен” хикәясендә тыйнак кына итеп: “Әмирхан Еники әйтмешли, озын сүзнең кыскасы, Мәскәүдә, Союзлар йортының Колонналы залында, СССР журналистларының соңгы, алтынчы съездында мин, Татарстаннан сайланган җиде делегатның берсе булып, легендар Шәмси Хәбибулла улы Хамматов белән янәшә утырдым”, — дип ул үзенә бәя биреп тә куйган.

Мәктәптә укыганда ук аның район газетысында беренче мәкаләре, республика газета- журналларында хикәяләре басылып килгән. Якташыбыз Вакыйф Нуриевның 1991 елда “Бүре кадәр бүрек”, 2003 елда “Җәйгә кайда рәхәт?”, 2005 елда “Ана догасы”, 2007 елда “Җиденче палата” китапларын әдәбият сөючеләр яратып укыйлар. Районыбызда чыгарылган “Без бит Арча яклары” өч томлыгында да аның әсәрләләре урын алган. Аның кече һәм урта яшьтәге балаларга атап язган хикәяләре, әсәрләре  башлангыч сыйныфлар өчен чыгарылган уку китапларында хрестоматияләрдә һәм күмәк җыентыкларда даими басылып килә. 2004 елда Вакыйф Нуриев Татарстан язучылар берлегенә кабул ителә.

Нуриев Вакыйф Вәкил улы 1958 елның 17 августында районыбызның Сеҗе авылында туа. Авылда урта белем алгач, 1975 елда Казан дәүләт университетының журналистика факультетына укырга керә. Бишенче курста укыганда ук “Яшь Ленинчы” (хәзерге “Сабантуй”) газетасы редакциясендә әдәби хезмәткәр булып эшли башлый һәм 1987 елга кадәр шунда ук газета хәбәрчесе, җаваплы сәркатип, баш мөхәррир урынбасары вазифаларын башкара. Татарстанның халык шагыйре Роберт Миңнуллин ул елларда:” Яшь ленинчы” белән “Ялкын”да соңгы вакытта әдәби фельетон жанры җанлану чоры кичерә. Әлеге жанрда аеруча Вакыйф Нуриевның фельетоннары үзләренең үткенлекләре, тапкыр концовкалары, мавыктыргыч сюжетлары белән үзләренә җәлеп итеп торалар”,- дип яза.

Якташыбыз Вакыйф Вәкил улы 1987-1990 елларда Татарстан китап нәшриятында сәяси – тарихи әдәбият редакциясе мөдире, 1990-2000 елларда яңа оешкан “Шәһри Казан” газетасында бүлек мөхәррире, баш мөхәррир урынбасары булып эшли. Бүгенге көндә “Казан утлары” журналының җаваплы сәркатибе вазифасын башкара.

Вакыйф Нуриев 1998 елда Татарстан Республикасының атказанган мәдәният хезмәткәре дигән мактаулы исемгә, 2008 елда “Җиденче палата” китабы өчен ул Татарстан Республикасының Мәдәният министрлыгы һәм Язучылар берлегенең Абдулла Алиш исемендәге әдәби премиясенә лаек була. “Искиткеч тыйнак, шул ук вакытта максатына гел ирешә торган һәм һәрчак бала җанлы безнең Вакыйф. Мин аны шуңа күрә хөрмәт итәм”,- ди якын дусты, драматург Рәдиф Сәгъди.

Вакыйф Нуриев үзен беркайчан да, беркемнән дә өстен куймый, гадилеге, журналист буларак һәркем белән уртак тел таба белүе белән аерылып тора. Район мәктәпләрендә, китапханәләрдә аны көтеп алалар, очрашулырда ул бик теләп катнаша. Туган авылы белән даими элемтәдә тора, Сеҗе авылы халкының хөрмәтле кешесе ул. Ул үзенең “Әбиемә – әфлисун” повестенда, Кесмәс ягы язучыларына хас булганча:” И туган як! Муенына – камыт, иңенә ыңгырчак суктырса да, кәҗәләнми эшләп йөргән талымсыз атларың, юеш танаулы мәхлук бозауларың, син килгәндә капка астына кереп кача, киткәндә артыңнан өреп кала торган мактанчык көчекләрең, яз җылысын тансыклаган иркә мәчеләрең истән чыкмый”,- дип яза.

Аның 50 яшьлек юбилеен туган авылында бик зурлап үткәргәннәр иде. Менә тагын Вакыйф Нуриевның юбилее җиткән. Вакыйф Вәкил улына 60 яшь! Ул бүгенге көндә гомер буе Сеҗе авылы балаларына хәреф таныткан, язарга өйрәткән Нәкыя апаның киңәшләрен тотып, кызы Аида гаиләсенең уңышларына сөенеп, улы Ардуан белән горурланып, дүрт ел элек безнең арабыздан киткән тормыш иптәше Ләйләне сагынып Казан шәһәрендә яши һәм иҗатын дәвам итә. Без аны олы юбилее белән котлыйбыз, ныклы сәламәтлек, балаларының, оныкларының, туганнарының, дусларының ихтирамын һәм игътибарын тоеп гомер итүен, киләчәктә дә безне яңа әсәрләре белән куандырып яшәвен телибез.

“Казан арты” тарих-этнография музее директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

Ринат Фазлыйәхмәтов Гариф Ахунов турында

Онытылмасыннар иде…

Йөз яшәргә теләүчеләр күп тә,

Азлар гына йөзгә җитәләр.

Безнең гомерләрне еллар түгел,

Изгелекләр озын итәләр.

Галиәхмәт Шаһи

“…Иптәш Насыйров Буденный районының Иске Шәйморзаавылындаурта хәлле крестьян семьясында туган. Туганнары арасында кулак буларак сөргенгә җибәрелүчеләр юк, үзе дә суд тарафыннан хөкем ителмәгән. 1937-1938 елларда Буденный МТСында мастерской мөдире булып эшләгән. 1938-1945 елларда Кызыл Армия сафларында була, ак финнарга каршы һәм Бөек Ватан сугышында рота командиры булып катнаша. Немец илбасарларына каршы сугышларда күрсәткән батырлыклары өчен ике “Кызыл Йолдыз” орденнары, “Ленинград оборонасы өчен”, “Германияне җиңгән өчен” медальләре белән бүләкләнгән”.

“Казан арты” тарих-этнография музеенда саклана торган бу характеристикадагы мәгълүматлар 70 ел элек, ягъни 1948 елның 28 июлендә язылган һәм “секретно” дип тамга салынган.Бу документта иптәш Насыйровның политик яктан белемле булуы, читтән торып юридик мәктәптә укуы, үзлегеннән партия тарихын өйрәнүе, эштә һәм тормышта тәртипле булуы турында да бәян ителгән.

Биредә сүз гаиләләре белән Арча шәһәрендә яшәүче һәм безгә билгеле булган, озак еллар төзелеш эшләре буенча район башкарма комитеты председателе урынбасары, социаль яклау идарәсе җитәкчесе булып эшләгән Зөфәр Насыйров, Арча районы үзәк хастаханәсендә  экономист вазыйфасын башкарган Фәридә Гомәрова, Алтай өлкәсендә гомер итүче Фәрит Насыйровның әтиләре, Арчада  “Союзпечать”тә эшләгән Равия апаның ире Насыйров Абдрахман Насыйбулла улы турында бара.

Абдрахман абый 1918 елның 15 августында Буденный (хәзерге Чүпрәле) районының Иске Шәйморза авылында туган. 1934 елда 7 еллык мәктәпне тәмамлый. Тракторист комбайнерлар әзерләү курсларында укый һәм Буденный МТСында комбайнер булып эшли.Абдрахман абый үзенең биографиясендә: “Әтием Насыйбулла 1941 елда вафат булды, аның олы абыйсы Абдулла 1941 елда Бөек Ватан сугышында хәбәрсез югалды, ә кече абыйсы Хәбир Минск өлкәсе, Слуцк шәһәре янында сугышта һәлак булган”, дип яза.

Сугыш башлангач Абдрахман абыйны 1941 елдагы Ленинград блокадасы вакытында Ладога күле аркылы йөк ташу өчен шофер итеп җибәрәләр. Аңа үзенең кыюлыгы, тәвәкәллеге ярдәм итә, ул үзенә йөкләнгән эшне намус белән башкарып чыга. Аннан соң командирлар әзерләү мәктәбе аша уза, аңа кече лейтенант дәрәҗәсе бирелә. 1943 елда Днепрны кичү сугышларындагы батырлыклары өчен беренче “Кызыл Йолдыз” ордены бирелә, бу батырлыкка да 75 ел вакыт узган.Абдрахман абый Германиянең Герехбер шәһәре янындагы сугышта каты яралана, 1945 елның март-июнь айларында Харьков шәһәрендә дәваланганнан соң туган авылына кайта һәм Буденный районының прокурор ярдәмчесе булып эшли башлый.

1950 елда Абдрахман Насыйровны Әтнә районы прокуратурасына күчерәләр, ул 1952-54 елларда район финанс бүлеген җитәкли. 1954 елда Ленинградта үзәк финанс курсларында укып белемен күтәрә. Районнар берләштерелгәч, 1963-1965 елларда Арча районы финанс бүлеген җитәкли, 1965-66 елларда РСФСР финанс министрлыгының контроль-ревизия идарәсенең Арча районы буенча контролер-ревизоры булып хезмәт итә. Соңгы хезмәт елларында Арча саклык кассасы мөдире була.

Гади генә тормыш юлы кебек. 100ел элек туган Абдрахман Насыйров авылда колхозлашу елларын, барлык кешеләргә белем бирүне оештыруны, Фин һәм Бөек Ватан сугышларын үз күзләре белән күргән, сугыштан соңгы елларда да илебез халкының түземлеген, сабырлыгын кабат сынаган зур төзелешләрне башкарган елларда  халкыбызның тырышып хезмәт итүенә шаһит булган кеше. Абдрахман абый үзе дә кайда гына эшләсә дә, үзенә йөкләнгән вазыйфаларны намус белән башкарган. Үзенең биографиясендә язганча, октябрят, пионер, комсомол һәм гомере буенча партия члены булган кеше башкача булдыра да алмагандыр.

Арчада яшәүче кызы Фәридә әти-әнисе белән горурланып та, сагынып та:“Әти безне бик ярата иде. Зөфәр, Фәрит абыйларны, мине дә тырышып укыттылар, үзебез теләгән һөнәрләрне сайлап югары белем алдык. Әти-әни безгә гел үрнәк булдылар, без дә гаиләләребездә аларга охшарга тырышып яшибез. Әти гомере буе гаделлек өчен көрәшеп яшәде, намуслы булды, ярдәмчел иде. Авылларга баргач, бер таныш булмаган кешеләр, Абдрахман абый безгә бик булышты, дөреслек ягында булды ул, диләр. Бик авыр елларда намуслы хезмәт итеп, әтиебез Бөек Ватан сугышы инвалиды буларак, 55 яшендә лаеклы ялга чыкты, 1977 елда 59 яшендә безне калдырып та китте. Без туганнар белән очрашкач, балачагыбызны һәм әти-әни киңәшләрен искә төшерәбез. Инде үзебез дә лаеклы ялда, балалар үстердек, оныкларыбыз бар. Әти-әни безнең тормышыбыздан канәгать микән, дип уйланып та куябыз, балаларыбызга алар турында истәлекләрне яңартып, аңлатып яшибез. Дөрестән дә, әтиебез Абдрахман һәм әниебез Равия гомер юлларын үкенмәслек итеп үттеләр”-дип искә ала.

Безнең музеебызда Абдрахман абыйның төрле елларда бирелгән документлары, тарихи фотолары, бүләкләнүе турында таныклыклары саклана. Ул документларны Зөфәр Абдрахман улы тапшырды, ул музей белән даими элемтәдә торып, эзләнү эшләрен дәвам итә. Абдрахман Насыйбулла улы Насыйров кебек сугыш һәм хезмәт ветераннары онытылмасын иде.

“Казан арты” тарих-этнография музее директор урынбасары Гарипов Шәфигулла Зәйнулла улы.

Казанбаш буасында — Фәйзуллин йөзүләре

«Ак калфак» татар хатын-кызлары оешмасы делегатлары Арчада

25-27 июльдә «Ак калфак» татар хатын-кызлары оешмасының Арча районында «Арча төбәгеннән чыккан язучылар әсәрләрендә чагылдырылган йола, гореф-гадәтләрнең бүгенге көнкүрештә кулланышы» дигән темага күчмә утырышы узды. Австралия, Болгария, Швеция, Белоруссия, Казакъстан, Кыргызстан кебек чит илләр, Россиянең төрле төбәкләре, Татарстанның барча районнарыннан килгән кунаклар Арча шәһәре, педагогика көллияте, музейлар, Ташкичү, Яңа Кишет, Кушлавыч, Яңа Кырлай, Курса, Сеҗе авылы җирлекләре, андагы фольклор төркемнәре, мәдәният һәм йолалар белән танышты

Диас Вәлиевны искә алу

6 июль көнне Арчаның «Казансу» паркында «Казан арты» тарих-этнография музее һәм Үзәкләштерелгән китапханә хезмәткәрләре  «Әдәби мәйдан»оештырып, драматург Диас Вәлиевны искә алу кичәсе үткәрделәр. Якташыбызның тормыш юлы һәм иҗаты тирәнтен яктыртылды, музей хезмәткәрләре Диас Вәлиевның «Тормыш бүләк итәм» пьесасыннан өзек тәкъдим иттеләр.

Футбол җанатарлары Арчада

Футбол буенча FIFA дөнья чемпионаты барган көннәрдә Казанда уза торган футбол матчларын карарга килгән Антонина һәм Сергей Васильевлар Арча шәһәре белән таныштылар һәм “Казан арты” тарих-этнография музеенда булдылар. Алар Оренбург өлкәсенең Орск шәһәреннән: Сергей заводта эшли, Антонина хисапчы.

— “Футбол уеннарының югары дәрәҗәдә оештырылышы турында сөйләп аңлатып булмый. “Казан-Арена” стадионындагы тәртипкә, футбол уеннары җанатарларының активлыгына исебез китеп йөри. Казан шәһәре безгә бик ошады, Кремль , Казансу яр буйлары, Бауман урамы, гомумән бөтен җирдә чисталык, матурлык. Орск шәһәрендә дә татарлар бик күп, безнең дусларыбыз да бар. Казанда татар халык ашларыннан авыз иттек, өчпочмак, вак бәлеш, чәкчәкне бик тәмле әзерлиләр. Футбол булмаган көннәрдә Болгар, Чебоксар, Йошкар-Олада булдык. Менә бүген без Арчада, рус телендә Арск, ә безнеке Орск. Бәлки без туганнардыр да әле. Безнең шәһәрдә элек татарлар, башкортлар яшәгән һәм Ор каласы дип аталган,”-дип сөйләде тарихи вакыйгалар һәм истәлекле урыннар белән кызыксынучы Сергей.

Алар Арча үзәгендәге Покрау чиркәве һәм “Дан” монументы турында һәм үзләрен кызыксындырганган башка сораулар бирделәр. Федор Шаляпинның Арчада укуын, Б.Н.Ельцинның Арча Сабантуенда катнашуы турында экспозицияләрне карап, мәгълүматларны кызыксынып тыңладылар.

Музей белән танышканнан соң: “Һәрбер экспонат кызыклы, тарихи ядъкарьләрне саклауга зур игътибар бирелә икән. Арча шәһәренең тарихы турында бик күп мәгълүматлар белдек. Сезгә музей эшчәнлегендә зур уңышлар телибез. Привет Арску из Орска!”-дигән уй-фикерләрен язып калдырдылар.

“Казан арты” тарих-этнография музее

директор урынбасары Шәфигулла Гарипов.

Аудио


Все аудио
вход
Яндекс.Метрика