Алар безне үз итәләр…

Музеебызның әдәбият һәм сәнгать бүлегенә актив иҗат белән шөгыльләнүчеләр үзләренең әсәрләре тупланган китапларын бик теләп бүләк итәләр. Шушы көннәрдә Урта Бирәзә авылыннан Дамир Нуриәхмәтов “Ачтым күңелем пәрдәсен”, Казанбаш авылыннан Гөлара Шәрипова “Баллы көзләрем” дип исемләнгән шигырь җыентыкларын бүләк иттеләр. Якташыбыз, язучы Рөстәм Галиуллинның иҗаты белән бәйле материалларны һәм китапларын аның әтисе Госман Галиуллин музеебызга тапшырды. Бу экспонатлар безнең музеебыз фондында сакланачак.

Хезмәттә үткән гомер

 Без, “Казан арты” тарих-этнография музее хезмәткәрләре, озак еллар Шушмабаш мәдәният йортын җитәкләгән, бик күп спектакльләрдә төп рольләрне башкарган, берсеннән берсе тирән эчтәлекле, төрле номерларга бай булган концерт-тамашаларны алып баручы, район һәм республика күләмендә оештырылган бәйге-конкурсларда актив катнашучы, күп еллар оештырылган “Уйнагыз, гармуннар!” ярышларының алгы сызыгында булучы, мәдәният чараларына багышлап чыгарылган альбомнардагы фотоларда еш күренүче Әхмәтов Хәйдәр Гани улы белән очраштык.

 Узган гомер юлын барлаганда үзеннән канәгать булган кешеләр сирәк очрый. Хәйдәр абый әнә шундыйларның берсе.Ул үзенең һәр яшәгән көнен халыкка хезмәт итеп, мәдәният өлкәсендә башкарган эшләренә сөенеп яши. Алар бүгенге көндә Зөлхәбирә апа белән балаларына булышып яшиләр.Дүрт егет һәм бер кызларына югары белем биреп, тормышлы итеп, унике оныкларын үстерергә булышып, һәр туган көнгә канәгать калып, кадерле әби-бабай булып гомер итәләр.

 “Мин үземне белә башлаганнан бирле сәхнәдә, 4-5 классларда укыганда Носы мәктәбе укытучылары “Зәңгәр шәл” спектаклен куйдылар. Мине малай роленә алдылар һәм шул миңа сәхнәгә юл булды. Мәктәптә укыганда һәр концертта катнаштым, гармунда уйнадым. 1957 елда Носы 7 еллык мәктәбен тәмамлагач, 8-10 классларны Яңа Кенәр урта мәктәбендә укыдым. Анда да концерт, спектакльләрдә актив катнаштым.Урта мәктәпне бетерүгә, минем сәләтемне күрептер инде, Шушмабаш клубына эшкә чакырып алдылар. Ул вакытта бернинди музыка коралы юк, концерт-спектакльләр оештырып авылларга йөреп гармун сатып алдык.

 1961 елның башында комсомол путёвкасы белән Сәрдәбаш клубына эшкә җибәрделәр. Ул авылда гөсләчеләр бик күп иде. Анда да шул ук хәл, музыкаль инструментлар юк. Шушмабашта алган тәҗрибәмне кулланып, күрше авылларда төрле чаралар оештырып гармунлы булдык. Шунда эшләгәндә Хәсәншаех авылына концерт белән киттек. 2 ат белән, күбесе терлекчелектә эшли, соң гына инде. Минем аттагылар белән алдан барып җиттек, халык җыйналган, ә икенче аттагылар юк. Концертны башладык, булган номерлар бетә башлады, мин бөтен белгән шаян хәлләрне сөйләп бетердем, ниһаять калганнар да килеп җитте. Тиз генә чишенеп киенделәр, концерт дәвам итте. Бер пәрдәлек спектакльне соңыннан куйдык, бер кеше таралмыйча, рәхмәтләр әйтеп карадылар.Ул вакытта халык безнең чыгышларны шулкадәр зарыгып көтеп ала иде.

 Үзем белән булган бер кызыклы хәл. Күрше Марий Эл Республикасының Дружин дигән авылыннан килделәр. Анда Сәрдәбаш авылыннан бер кыз клуб мөдире булып эшли иде. Икенче көнне алар ”Шоңкар” дигән спектакль белән районга конкурска барасы икән, ә бер егетләре катнаша алмый диләр. Мин юлда барганда гына кемнең нинди роль башкаруын белдем. Клуб мөдире комиссиягә спектакльдә катнашучыларның берсе бүген генә алыштырылганын әйтеп куйган булган. Спектакльне куйдык. Анализ вакытында, сезнең кайсыгыз яңа иде, без сизмәдек диделәр.Мин икәнен әйткәч, сез кайда эшлисез дип сорадылар. Клубта эшләвемне белгәч бик мактадылар. Конкурста спектакль беренче урынга лаек булды. Менә шулай ярдәмләшеп эшләдек,”- дип искә ала Хәйдәр абый эшли башлаган елларын.

 Хәйдәр абыйны үз авылларына, Носы клубына күчерәләр. Шул елларда читтән торып Алабуга мәдәният-сәнгать училищесына укырга керә һәм 1963 елда тәмамлый. Сәрдәбашта өч ел укытучы булып эшли. Ә 1966 елдан 2002гә кадәр Шушмабаш авылында төзелгән яңа клубта эшли.

 1960 елда Шушмабаш авылында яңа мәдәният йорты ул вакытта “Северный” совхозы директоры булып эшләгән Советлар Союзы Герое Нәкыйп Сафин җитәкчелегендә төзелә башлый. Яңа мәдәният йортында эшләүчеләргә югары таләпләр куела. Хәйдәр Әхмәтов җитәкчелегендә авылдагы талантларны барлау, аларны сәхнәдә чыгыш ясарга өйрәтү, сәхнә костюмнары булдыру буенча зур эш башкарыла. Хәйдәр абый җитәкчелек иткән елларда авыл яшьләре, мәктәп укытучылары һәм укучылары, башка оешмаларда эшләүчеләр катнашында спектакльләр куела, концертлар оештырыла һәм башка кызыклы чаралар үткәрү системага салына.

 “Мин җырлый белгән һәр кешене сәхнәгә тарттым. Ганиуллиналар гаиләсеннән 5 кыз җырладылар, биеделәр, чын артист булып киттеләр. Ашытбаштан Фирая исемле кыз укытучы булып килде, ул бик матур җырлый иде. Аның тормыш иптәше Альберт Бухаров белән без Кенәр мәктәбендә бергә укыдык. Ул рәссам иде, без куйган спектакльләр өчен бик күп декорацияләр ясашты, аларның кызлары Эльвира Бухарова да Шушмабаш сәхнәсенең бизәге. Мәдәният йортында зур хор бар иде. 1967 елда Арчада бәйрәм оештырдылар. Шушмабаштан 80 кешелек хор катнашты.Район буенча бер мең сигез йөз кешедән торган хор составында җырладык. Ә мин нәфис сүз сөйләдем.Ул елларда концерт, спектакльләр белән тирә-як авылларга йөрдек, районда булмаган авыллар калмады. Миңа булышкан, спектакль һәм концертларда катнашкан авылдашларыма мин бик рәхмәтлемен,”-дип искә ала ул елларны Хәйдәр Гани улы.

 Мин үзем дә Хәйдәр абыйны бик яхшы беләм һәм хөрмәт итәм. 1977 -1986 елларда Шушмабаш мәктәбендә директор урынбасары булып эшләдем. Без дә укытучылар коллективы белән һәр елны бер спектакль әзерләп, укучыларыбыз яшәгән унҗиде авылда булып чыга идек. Бу спектакльләрне әзерләгәндә Хәйдәр абый безгә һәрвакыт ярдәм итә иде. Вакытын кызганмыйча репетицияләрдә катнаша, үзенең фикерләрен әйтә, мәдәният йортында булган декорацияләр белән булыша иде. Ул безнең режиссёрыбыз да, остазыбыз да булган икән.

 Кайбер кешеләр үзләрен таба алмыйча эштән-эшкә күчә, ә кайберәүләр үзләре сайлап алган һөнәрләренә тугры калып гомер буе тырышып хезмәт итәләр.Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Әхмәтов Хәйдәр Гани улы тормышта үз урынын тапкан, зур уңышларга ирешкән, олыгайган көнендә авылдашларының хөрмәтен һәм ихтирамын тоеп яшәүче шәхесләрнең берсе. Ул бүген дә төрле мәдәни чараларда актив катнаша.

 “Казан арты” тарих-этнография музее  директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

Музейда «Ватан Батырлары» һәм РФ Конституциясе көне

Бүген «Казан арты» тарих-этнография музеенда 9 декабрь — «Ватан Батырлары көне» һәм 12 декабрь — РФ Конституциясе көне уңаеннан районыбызның 13 укучысына паспорт тапшыру тантанасы булды. Әлеге чарада Россия Эчке эшләр министрлыгының миграция буенча бүлек җитәкчесе Илнур Йосыпов, РФ Эчке эшләр министрлыгының Арча районы бүлеге җитәкчесе Айдар Баһавиев, “Бердәм Россия” партиясенең Арча районы башкарма комитеты бүлеге җитәкчесе Тәлгать Җәләлетдинов, баш белгеч Ришат Камалов катнашты.

Музеебыз кунагы — Рәис Сафин

7 декабрьдә “Казан арты” тарих–этнография музееның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә повесть-хикәяләр, поэма-шигырьләр, көндәлек матбугатта чыккан күпсанлы публицистик мәкаләләр авторы Рәис Сафин кунакта булды. Субаш-Аты авылында туып-үскән якташыбыз музейга үзенең яңа гына басылып чыккан китапларын бүләк итте.

 

Рөстәм Галиуллин иҗатына багышланган музей дәрес

Арча шәһәренең 3 нче номерлы мәктәбендә язучы, тәрҗемәче, галим Рөстәм Галиуллин иҗатына багышланган музей дәресе һәм күргәзмә оештырдык.

Симетбаш авылында «Нурислам» мәчете ачылды

«Мәрҗани» чишмәсе

Бүген Ташкичү авылында яңадан «ТАТТЕЛЕКОМ»АҖ тарафыннан төзекләндерелгән «Мәрҗани» чишмәсен ачу тантанасы булды

«Мәрҗани» музеен ачу

Бүген Ташкичү авылы мәктәбендә «Таттелеком» АҖ ярдәме белән эшләнгән мемориал һәйкәлләр һәм Шиһебетдин Мәрҗани музеен ачу тантанасы булды.

 

“Казан арты” тарих-этнография музееның әдәбият һәм сәнгать бүлеге

   Шәфигулла Гарипов   

 Арчаның “Әдәбият һәм сәнгать” музее урнашкан бина — Х1Х гасыр ахырында төзелгән, ул республикабызның тарихи һәм мәдәни һәйкәлләр исемлегенә кергән. 1917 елгы Революциягә кадәр бу йортның хуҗасы беренче катында кибет тоткан, ә икенче катында гаиләсе белән яшәгән. Анда 1920-1930 елларда Арча кантоны милиция идарәсе, 1930-1975 елларда район халык суды, 1975-1993 елларда балалар музыка мәктәбе эшли, ә 1995 елдан  районның “Әдәбият һәм сәнгать” музее ачыла. Бүгенге көндә, музейлар берләшү сәбәпле, ул Арчаның “Казан арты” тарих — этнография музееның әдәбият һәм сәнгать бүлеге буларак эшли.

  Аерым бүлмәдә Гомәр Бәшировка багышланган экспозиция урнаштырылган. 1925-1928 елларда нәкъ шул бүлмәдә булачак татар әдәбияты аксакалы һәм классигы, Татарстанның халык язучысы Гомәр Бәширов Арча кантоны милиция идарәсендә тикшерүче булып эшләгән. Анда язучының үзе бүләк иткән шәхси әйберләре һәм китаплары куелган (эш өстәле, урындыгы, язу приборы, костюм-күлмәге, чәйнеге, самавыры һ.б.), аның тормыш юлы белән бәйле фотолар белән стендлар урнаштырылган. Шуны да әйтергә кирәк, Гомәр ага үзе музейны оештырганда бик теләп ярдәм итте. Ачылганан соң кайтып үзенең иҗатына багышланган экспозицияне карап бик сөенде, музей эшчәнлегенә югары бәя бирде.

     Шул ук бүлмәдә Бөек Ватан сугышында катнашкан якташ язучыларыбыз Госман Бакиров, Мостафа Ногман, Әнәс Галиев, Рафаил Төхфәтуллиннар турындагы фотодокументлар, кулъязмалар, хатлар һәм китаплар урын алган. Аларның балалары, туганнары музей белән тыгыз элемтәдә яшиләр, яңа экспонатлар табуда бик теләп ярдәм итәләр.

      Әдәбият һәм сәнгать бүлегенә килгән һәркемне зур залда күренекле мәгърифәтчеләребез Габденнасыйр Курсави, Шиһабетдин Мәрҗани, Шәмсетдин Күлтәси, татар халкының бөек улы Габдулла Тукайга багышланган экспозицияләр каршы ала. Шунда ук Татарстанның халык драматургы Галиәсгар Камал, Татарстанның халык язучылары Сибгат Хәким, Гариф Ахунов, Мөхәммәт Мәһдиевләргә багышланган экспозицияләр белән танышырга мөмкин. Анда язучыларның шәхси әйберләре, кулъязмалары һәм китаплары урын алган. Алар арасында Сибгат Хәкимнең язу приборы, Гариф Ахуновның эш өстәле, урындыгы, язу машинкасы һәм үз кулы белән эшләнгән туган авылы “Өчиле күренеше” картинасы, аңа бүләк ителгән сувенирлар, Мөхәммәт Мәһдиевнең эш өстәле һәм урындыгы, китап шүрлеге, курткасы, күзлеге, өстәл һәм кул сәгатьләре, югары белем алу турындагы дипломы һәм Татарстан Язучылар берлегенә язган хаты бар. Шулай ук күренекле язучыларыбыз һәм тел галимнәре Мәхмүт Галәү, Хәй Хисмәтуллин, Гөлчәчәк Галиева, Заһирә Гомәрова, Радик Фәизов, Альберт Яхин, Фәрваз Миңнуллан, Диас Вәлиев, Фәрит Бәшир, Гайсә Гатаул-линнарның иҗаты белән бәйле экспонатлар һәркемдә зур кызыксыну уята.

    Үзләре исән чакта ук Гомәр Бәширов, Гариф Ахунов үзләренә бүләк ителгән автографлы китаплардан торган шәхси китапханәләрен музейга бүләк иттеләр. Шулай ук Мөхәммәт Мәһдиевнең, Мәрзия Фәйзуллинаның да зур күләмле китапханәләре бар. Алар барысы да безнең фондыбызда саклана, без аларны күргәзмәләр оештырганда кызыклы экспонатлар буларак кулланабыз.

    Бүгенге көндә иҗат итүче якташ язучыларыбыз Мәрзия Фәйзуллина, Хәнәфи Бәдигый, Равил Вәлиев, Рәфикъ Юныс, Рәис Сафин, Илсур Хөснетдинов, Галиәхмәт Шаһи, Рифат Җамал, Флёра Мәрдәнова, Булат Сәләхов, Наил Касыйм, Гүзәл Әдһәм, Вакыйф Нуриев, Гафур Каюмов, Гәүһәр Хәсәнова,Наилә Ахунова, Сания Әхмәтҗанова, Чулпан Зариф, Рөстәм Галиуллин һәм башкалар музеебызда бик еш булалар, үзләренең  иҗатлары тупланган китапларын, кулъязмаларын, фото һәм видео материалларын бик теләп бүләк итәләр.

     Музеебызның сәнгать бүлегендә күренекле сәнгать осталары, якташларыбыз РСФСРның атказанган, ТАССРның халык артисткасы Нәгыймә Таҗдарова, ТАССРның Хезмәт герое Зөләйха Богданова, татар театрын оештыруга зур өлеш керткән Гыйлаҗ Казанский,  Татарстанның халык артистлары Шамил Әхмәтҗанов, Гөлзадә Сафиуллина, Рабига Сибгатуллина, Айдар Файзрахманов, Фәнәвил Галиев, Булат Сәләхов, Раушания Фәйзуллина, Габтелфәт Сафин, Фердинат Фәтхрахманов, Рөстәм Закиров һәм башкаларның тормыш юллары һәм иҗатлары турында экспонатлар күп. Биредә гөслә, мандолина, думбра, скрипка, гитара кебек кыллы музыка уен коралларын күреп була. РСФСРның атказанган мәдәният хезмәткәре – үзешчән композитор Сәлих Хисмәтуллинның кларнеты, ТАССРның атказанган мәдәният хезмәткәре, Арча район Мәдәният йортының халык уен кораллары оркестрына нигез салган Сәлих Вәлиевнең үзе  ясаган концерт гармоны, кубыз, курай, баян һәм башка музыка кораллары аерым урын алып торалар. Гөлзадә Сафиуллина, Айдар Фәйзрахманов, Шамил Әхмәтҗанов, Булат Сәләховның сәхнә костюмнарын музейга килгән һәркем бик кызыксынып карый.

    Залда шулай ук рус халкының күренекле җырчысы Фёдор Шаляпинның Арчада укуы турында документлар урнаштырылган. Ул 1885-1886 елларда Арчага 2 еллык училищега укырга килә. Училище директоры А.Л.Лазерев укыткан җыр дәресләрен ул бик яраткан, хорда җырлаган. Алар концертлар куйганнар, чиркәүдә чыгышлар ясаганнар. 17 елдан соң Мәскәүдә күрешеп Фёдор Шаляпин үзенең укытучысы А.Л.Лазеревка кулъязмасы белән фотографиясен бүләк итә.

      Аерым экспозиция итеп 1996 елда  Арча сабантуе бәйрәмендә Россиянең һәм Татарстанның беренче президентлары Б.Н.Ельцин һәм М.Ш.Шәймиевләрнең катнашулары турындагы фотоматериаллар куелган. Борис Николаевич чүлмәк ваткан таяк, күзен бәйләгән тасма кызыклы экспонат буларак музеебызда саклана.

     Балалар бакчасында тәрбияләнүчеләр, мәктәп укучылары, студентлар музеебызда еш булалар.Аларның яшь үзенчәлекләрен исәпкә алып төрле темаларга экскурсияләр оештырыла. Татар теле һәм әдәбияты укытучылары мәктәп программасына кертелгән якташ язучыларны өйрәнгәндә музейга килеп музей хезмәткәрләре белән берлектә дәресләр үткәрәләр, ул вакытта тема белән бәйле өстәмә күргәзмәләр дә куела. Өлкән сыйныф укучылары, студентлар рефератлар язганда, фәнни эзләнү эшләре алып барганда, проект эшләре эшләгәндә музей экспозицияләренә  урнаштырылган һәм фондта сакланган экспонатларны кулланалар. Күчмә күргәзмәләр, районыбыз мәктәпләрендә укучылар белән төрле кичәләр, конференцияләр үткәрәбез. Язучыларыбыз да бу чараларда бик теләп катнашалар.

  Музейның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә өч меңнән артык экспонат бар, алар Арча төбәгенең әдәбияте, мәдәнияте һәм анда туып-үскән талантлы кешеләр турында сөйли. Районыбызда алтмышлап мәгърифәтче, җитмештән артык профессионал  һәм илледән артык танылып килүче язучылар, йөздән артык сәнгать әһелләре, башка өлкәләрдә тырышып хезмәт куючы хөрмәткә лаеклы бик күп шәхесләребезне беләбез һәм без алар белән горурланабыз, алар турында мәгълүматләр туплау эшен дәвам итәбез. Музейда булганнан соң һәркемнең күңелендә әдәбиятны һәм мәдәниятны үстерүгә зур өлеш керткән, аны сакларга тырышып яшәгән кешеләрнең кадере тагын да арта.

   Татарстанның халык язучысы Туфан Миңнуллин 2001 елда музейда булганнан соң “Истәлекләр китабы”на түбәндәге фикерен язган: “Арча ягы! Татарстанның данлы төбәге. Бу төбәк  үзен татар дип санаган һәр кешегә таныш һәм якын. Татар дөньясына искиткеч шәхесләр биргән Арча ягы зур игътибарга лаек.”

«Мәрҗани» автомарафоны

Бүген Арча һәм Әтнә районнарында мәгърифәтче, мулла, дин галиме, тарихчы Шиһабетдин Мәрҗанинең тууына 200 ел тулу уңаеннан беренче чара — «Мәрҗани» автомарафоны оештырылды. Марафонда катнашучылар шәхси автомобильләре белән Ташкичү авылындагы Ш.Мәрҗани музеенда, М.Галәү һәм Ш.Мәрҗанинең мемориал һәйкәлләре янында, 200 еллык тарихка ия, заманында Баһаветдин хәзрәт имамлык иткән мәчеттә һәм авыл янында яңа гына төзекләндерелгән «Мәрҗани» чишмәсендә булдылар, ә аннары сәфәр Әтнә районында дәвам итте. Биредә исә кунаклар Ябынчы авылында галимнең туган нигезе, мулла коесы, бабасы Габделкотдус нигез салган Мәрҗан авылы, Комыргуҗадагы Ш.Мәрҗани музее белән танышты. Арчага кайтышлый Мәңгәр авылы янындагы XIII-XIV гасырларга нисбәтле каберлекне зиярәт кылдылар. Шунысын да искәртик, автомарафонда катнашучылар тукталган тарихи объектларның күбесе «ТАТТЕЛЕКОМ» АҖ генераль директоры Лотфулла Шәфигуллин инициативасы һәм ярдәме белән төзекләндерелгән.

Аудио


Башка язмалар
вход
Яндекс.Метрика