Президент гранты проектын  тормышка ашыру…

”Казан арты” тарих-этнография музее Россия президентының грантлар фонды бәйгесендә “Сугыш урлаган балачак” исемле проект белән  катнашып җиңүгә лаек булды. Музей хезмәткәрләре проект кысаларында өлкәннәребезнең истәлекләрен барлау буенча максатчан эш алып барды.

Сугыш  чоры балалары… Көч җитмәстәй авыр хезмәт башкару, ятимлек ачысы, ач үлем белән күзгә-күз очрашу  аларны балачак бәхетеннән мәхрүм итте. Тормышта никадәр авырлыклар күрсәләр дә, хөрмәтле ветераннарыбыз бүгенге көндә дә районыбыз үсешенә, яшь буынны тәрбияләүгә зур өлеш кертәләр. Көннәр үткән саен шул елларның авырлыгын үз иңнәрендә күтәргән буынның сирәгәя баруына гына күңел борчыла. Без тарихтагы кайгылы көннәрне онытырга тиеш түгел. Киләчәк буыннарның якты тормышы өчен үз-үзләрен аямыйча көрәшкәннәргә рәхмәт хисе йөрәкләрдә мәңге саклансын иде. Тарихи хатирәләрне сакларга, мәңгеләштерергә һәм буыннан-буынга күчерергә тырышыйк. Ул безнең изге бурычыбыз.

Президент гранты проектын  тормышка ашыру районда патриотик тәрбия эшен яхшыртырга, музей фондын баетырга зур мөмкинлек бирде. Чара барышында сугыш чоры балалары турында бик күп яңа мәгълүматлар җыелды. Ветераннар белән аралашу, аларның хатирәләрен барлау куркыныч сугыш еллары турында тагын да күбрәк белергә мөмкинлек бирде.  Авыр тормыш юлы узган ветераннарыбыз да хатирәләре белән уртаклашуга бик шат иделәр.  Ветераннар Советы,  уку йортлары, балалар бакчалары безгә бик зур ярдәм күрсәтте.

Президент гранты проектын  тормышка ашыру максатыннан күп төрле эшләр башкарылды.  Шул уңайдан музеебызда хөрмәткә лаек, авыр тормыш күргән сугыш чоры балаларына  багышланган «Сугыш урлаган балачак»  дип исемләнгән фотокүргәзмә ачылды. Фотокүргәзмәдә Арча районындагы сугыш чоры балаларының, тыл ветераннарының фотосурәтләре урнаштырылды. Баннерларда сугыш чоры балаларының иң үзәккә үткән вакыйгалары урын алды. Шулай ук сугыш чоры балалары, аларның авыр тормыш юллары турында истәлекләр тупланган  электрон кулланма эшләнелде. Мәктәп балалары өчен “Мин хәтерлим. Мин горурланам” исеме астында класс сәгатьләре, мәктәпкәчә яшьтәге балалар белән “Синең саклаучыларың” исемле әңгәмәләр үткәрелде.   Сугышның нинди ачы фаҗига икәнен күрсәткән видеоязмалар балаларга тәкъдим ителде. Сугыш чоры балалары турында тупланылган мәгълүмат “Арча хәбәрләре” газетасында, “Арча” радиосында, “Казан арты” музееның инстаграм, сайт битләрендә яктыртылып барылды.  Ветераннарыбызның хатирәләрен, истәлекләрен туплаган“Сугыш урлаган балачак” исемле документаль фильм төшерелде. Президент грантында җиңү яулау  музеебызның техник базасын да баетырга ярдәм итте. Грант акчасына 2 комьютер, фотоаппарт, принтер, проектор алынды.

Россия президентының грантын оту музеебыз эшчәнлеге өчен бик файдалы булды. Әлеге юнәлеш буенча эшне музейда киләчәктә дә дәвам итәчәкбез.

 

Музей белән таныштылар

Бүген, 29 июль көнне, “Россия авыл хуҗалыгы үзәге”нең Татарстан Республикасы буенча филиалы хезмәткәрләре музеебызның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә булдылар. Районыбызның күренекле шәхесләренең тормыш юллары һәм иҗатлары турындагы экскурсияне игьтибар белән, кызыксынып тыңладылар. Аларны музей урнашкан бинаның тарихы, анда тикшерүче булып эшләгән Гомәр Бәшировның эшчәнлеге, язган әсәрләре, шәхси әйберләре бигрәк тә җәлеп итте. Әңгәмә вакытында алар үзләре дә актив катнаштылар, Мостафа Ногманның, Наил Касыймның, Сания Әхмәтҗанованың җырларын җырлап та күрсәттеләр. Музей белән танышкач кунаклар районыбызда күренекле язучылар, артистлар, фән эшлеклеләренең күп булуына соклануларын белдерделәр.

Бу оешманың Арча районындагы бүлеге җитәкчесе Әхмәт Хәкимҗанов музей белән даими элемтәдә тора һәм үзләренең эшчәнлеген яктырткан еллык календарьлар бүләк итә. Кунаклар бу календарьларны аеруча кызыксынып карадылар.

Шәфигулла Гарипов

Музеебызда Казаннан килгән кунаклар

Бүген “Россия авыл хуҗалыгы үзәге”нең Татарстан Республикасы буенча филиалы хезмәткәрләре музеебызда экскурсиядә булдылар.  Алар Арча тарихы, музейдагы экспозиция белән  таныштылар. «И, Туган телем», «Сугыш урлаган балачак» исемле күргәзмәләрне сокланып карадылар. Кунакларга Арча турында тулы мәгълүмат бирелде.

Ачык һавада күргәзмә.

“ Казан арты” тарих-этнография музее 2021 ел — Татарстан республикасында туган телләр һәм халыклар бердәмлеге елы уңаеннан ачык һавада “И, туган тел” исемле күргәзмә оештырды. Күргәзмәдә Арча ягы талантларының туган тел турында гаҗәеп матур  шигъри юллары, әсәрләренән өзекләр урын алды.  Арча халкы күргәзмәне яратып карады.

«Живая память: дети войны» (электронное краеведческое пособие)

«Живая память: дети войны» (электронно краеведческое пособие): СКАЧАТЬ

Казан федераль университеты кунаклары — музейда

Казан федераль университетының бөтен дөнья мәдәният мирас үзәге рәисе Римма Вәлиева-Хәкимова Рафаэль кызы  бүген музеебыз белән якыннан танышты. Кунакларда Арча тарихы, һөнәрчеләр турында мәгълүмат аеруча зур кызыксыну уятты.

 

Музеебызда — Португалия кунаклары

Бүген күп еллар Арча сельхозхимиясендә эшләгән, бүгенге көндә лаеклы ялда, Португалиядә яшәүче Султанбаева Гөлфия апа ике оныгы белән музеебызда кунак булдылар. Гөлфия апа 1973 елда «Җыр бәйрәмедә» чыгыш ясый.  Кызы Гөлназ Данисовна Португалиягә күчеп киткәнче, Арча педагогия көллиятендә укытучы булып эшләгән.  Гөлфия апаның оныклары Португалиядә татар милли биюләре башкарып җиңү яулаганнар. Гөлфия апа туган җирен онытмый, Арча язучылары турында бик күп белә, һәрвакыт яңалыклар белән кызыксынып тора.

.

Кеше китә – җыры кала. 2021 ел – Туган телләр һәм халыклар бердәмлеге елы

Без  бүген, 15 июльдә Урта Курса авылында туып-үскән якташыбыз,  хезмәт ветераны,  төрле темаларга бик күп мәкаләләр һәм кызыклы хикәяләр иҗат иткән Рөстәм Хәбибулла улы  Бакировны юксынып искә алабыз. Ул быел март аенда безнең арабыздан китте, аңа бүген  86 яшь  тулган булыр  иде. Без, музей хезмәткәрләре, Рөстәм абый белән даими аралашып, хәл белешеп яшәдек. Очрашканда ул үзе белем алган Югары Курса җидееллык һәм Сеҗе урта мәктәбенең һәр укытучысын яратып, хәтерендә яңартып сөйли иде. Шул ук вакытта,  югары белемле физика укытучысы буларак эшли башлагач,    Казанбаш һәм Югары Курса мәктәпләрендә  алар  кебек тырышып  эшләве  турында Рөстәм абый  бераз  мактанып та, горурланып та ала иде.  Татарстанның халык артисты Шамил Әхмәтҗанов: “Мин өч ел укып Казанбаш урта мәктәбен тәмамладым. Класс җитәкчебез Лилия Бәширова булды, Мөхәммәт Мәһдиев мәктәптә завуч иде. Ә Рөстәм абый Бакиров  безгә физика һәм электротехника фәннәрен укытты. Ул бик белемле, үтә таләпчән һәм шул ук вакытта бик гадел укытучы,  безне бөтен күңелен биреп укытты, тормышта үз урыныбызны  табуда зур ярдәм күрсәтте. Кызыклы тәҗрибәләр үткәреп, лаборатор-практик эшләрне тиешле таләпләргә туры килерлек итеп оештырып, яшь булуына карамастан, бер дә иренмичә безгә бу фәннәрнең тормышта кирәк булуын төшендерә алган укытучы буларак  хәтердә саклана. Шул еллар да ук Рөстәм абый газеталарга мәкаләләр язган, аларны безгә дә  укыганын хәтерлим, шулар аша тәрбия биргән. Ул бит мәгърифәтче, фронтовик язучы Госман Бакировлар нәселеннән икән, ә Кесмәс буе авылларында һәм Арча шәһәрендә бүгенге көндә дә аларның укытучы булып эшләүче туганнары бик күп”, – дип укытучысы белән горурланып та, юксынып та искә алды.

        Рөстәм абыйның  балалар тормышының барлык  үзенчәлекләрен үз күңеле аша уздырып, аларның күңелләренә хуш килерлек итеп  язган  хикәяләре тупланган  “Уеннан-уймак”, “Кадерле бүләк”, “Бәхетле балачак”, “Бүректәге чеби”  китапларын бүген дә  яратып укыйлар.  Ул китаплар,  газета-журналарда басылган мәкаләләре, ә алар 100 дән артык, төрле еллардагы фотолар, аның турында язылган истәлек язмалары безнең “Казан арты” тарих-этнография музеенда кадерле экспонатлар буларак сакланалар. Әле күптән түгел  музейда Госман һәм Рөстәм Бакировларның  иҗатларын өйрәнүгә багышлап очрашу үткәрдек, анда Арча шәһәрендә яшәүче туганнары Гөлшат һәм Флера апалар, аларның балалары, гаиләсе белән  Рөстәм абыйның кызы Лилия  катнаштылар. “Әти музей хезмәткәрләре белән аралашып яшәгәненә бик сөенде, безгә кабат-кабат сөйли иде. Арчадан туган көнем белән тәбрик иттеләр, “Арча хәбәрләре”ндә язганнар, менә язмасын җибәргәннәр, дип сабыйларча куана иде. Арча турындагы җырларны күз яшьләре белән тыңлый, телевизорда булган тапшыруларда якташларын күрсә  куанып бетә алмый иде. Безнең  әти бик  гадел, сабыр, кешелекле, гомүмән, чын укытучы иде ”, – дип искә алды кызы Лилия.

Соңгы көннәренә кадәр Рөстәм абый узган тормышыннан, башкарган эшләреннән канәгать булуын, бергә эшләгән хезмәттәшләре турында уңай фикерләрен  әйтеп, кызыклы истәлекләрен безгә җиткерә килде.   2020 елның 15 июлендә якташыбыз үзенең 85 яшьлек гомер бәйрәмен билгеләп үткән иде. Рөстәм абый ул көннәрдә: “Туган ягымда мине онытмауларына, башкарган хезмәтләремне искә алуларына сөенеп яшим. Районыбыз мәктәпләрендә 25 ел дәвамында  укытучы,  укыту-тәрбия эшләре  буенча директор урынбасары, мәктәп директоры булып эшләдем.  Без гаиләбез белән  1982 елда Казан шәһәренә күчендек. Лаеклы ялга чыкканчы “Медфизприбор” фәнни-тикшерү берләшмәсендә намуслы хезмәт иттем. Кайда гына эшләсәм дә  тырыштым, югары нәтиҗәләргә ирештем, Татарстан Республикасының Мактау грамотасы, “Казанның 1000 еллыгы истәлегенә” медале һәм бик күп мактау кәгазьләре белән бүләкләндем.  Бүгенге көндә улым Рәдис, киленем һәм оныкларым белән яшим, кызым Лилия гаиләсе  дә даими кайгыртып тора”,– дип бик куанып сөйләгән иде.

Менә бүген дә  Рөстәм абыйны туган көне уңаеннан котлыйсы, сөйләшәсе, хәлләрен сорашасы килеп китте… Без аның җайлап кына, һәр сүзен урынлы кулланып, озак еллар шәһәрдә яшәвенә карамастан саф татар телендә сөйләшүенә соклана идек. Ә иң мөһиме балаларының һәм оныкларының туган телебездә иркен сйләшүләре. Очрашу вакытында кызы Лилия әтисенең хикәяләре турында сөйләп, яраткан хикәясеннән өзек укып  бу фикернең дөрес булуын раслап та күрсәтте.  Менә туган телебез шулай саклана, буыннардан буыннарга күчә.

Бергә укытучылык хезмәтен башлап, гомер буе дус булып яшәгән,  Татарстанның халык  язучысы Мөхәммәт Мәһдиевнең  “Кеше китә – җыры кала” фикере  Рөстәм Бакировка  туры  килә. Үзе китсә дә укыткан укучылары калды, алар укытучыларын хөрмәт белән искә алып яшәячәкләр,  ә язган  әсәрләре киләчәк  буыннарга истәлек булып  барачак. Якташыбыз Рөстәм Бакировның башкарган хезмәтләре һәм иҗаты онытылмасын,  балаларга белем бирү һәм тәрбия эшендә  урынлы кулланылсын иде.

                                                                                            “Казан арты” тарих-этнография музее

                                                                                        директор урынбасары Шәфигулла Гарипов

Рәссамнар музейга килде

Музеебызның  әдәбият  һәм сәнгать  бүлегендә  Россия  Рәссамнар берлеге әгъзасы Рәшид Гаимов  һәм  аның  укучысы, яшь  рәссам  Азат  Ильясов  булдылар.  Алар  Татарстанның  атказанган  сәнгать  эшлеклесе , рәссам  Эрот  Зарипов  ясаган  Габдулла Тукай портретын бик яратып карадылар, без аларга  Эрот  Зариповның  истәлеге  буларак  сакланучы башка хезмәтләрен дә  күрсәттек.  Кунаклар Татарстанның  халык  язучысы Гариф  Ахунов  ясаган  туган  авылы  Кечкенә  Өчиле  күренешен  һәм  башка картиналарын  кызыксынып  өйрәнделәр.  Ул  бала  чакта   рәссам булырга  теләгән  дигәч,  Гариф  абый  күренекле рәссам булыр иде, диделәр.

 

Рәшид  Хәмид улының  әнисе Ашытбаш авылыннан,  анда туганнары яши  икән. Якташыбызның   бүләк  иткән   картинары  “Казан  арты “ тарих-этнография  музеенда  бар  инде, алар белән танышырга  мөмкин.   Ул  үзенең картиналарын  туплап  октябрь  аенда   күчмә  күргәзмә  оештырачагын  белдерде.

                                                       Шәфигулла  Гарипов

Гаилә – иҗат чыганагы

2021 ел – Туган телләр һәм халыклар бердәмлеге елы 

  

Бүген, 8 июль  көнне Татарстанда,  бөтен  Россиядәге  кебек  үк,  Гаилә, мәхәббәт һәм тугрылык көне  билгеләп  үтелә һәм ул 2008 елдан бәйрәм ителә. Аның төп  максаты – традицион  гаилә кыйммәтләрен  популярлаштыру, гаилә һәм никах институтын ныгыту. Әлеге бәйрәмнең  дәрәҗәсе һәм аңа ихтыяҗ  елдан-ел  арта гына бара,  бу көн  күпчелек кешеләрнең төп тормыш кыйммәтләре  гаилә һәм мәхәббәт булуын  дәлилләп тора. Нәкъ менә гаилә төрле буыннарны бәйләүче, Россия Федерациясендә яшәүче халыкларның  туган телләрен, рухи, милли һәм мәдәни традицияләрен саклаучы булып хезмәт итә.
         Гаилә  – ул  дәүләтебезнең нигезе. Һәр гаилә  үзе бер дәүләт булып тора, чөнки һәр гаиләнең үз кагыйдәләре, үзенә генә хас эчке бер тәртибе була, гомүмән һәр гаилә – үзе бер серле сандык.  Балалар  әти-әниләреннән күреп тәрбия алалар, аларның кылган гамәлләре, башкарган эшләре балаларына, оныкларына үрнәк булып тора. Үзләренең гаиләләрендә  булган  мөнәсәбәтләрне, әти-әни  һәм балалар арасында булган җылы хисләрне, бергә уздырган шатлыклы һәм авыр мизгелләрне чагылдырып язылган бик күп  чәчмә  әсәрләр һәм шигырьләр бар.  Чын ярату,   саф мәхәббәткә нигезләнеп төзелгән гаиләләрдәге иҗади шәхесләр дә  зур уңышларга ирешкәннәр,  бүгенге  көндә  дә  алар башкаларга  үрнәк  булып  торалар, аларның  әсәрләрен  укып  яшьләр  тәрбияләнә.

Мин үзем  гаилә турында сүз чыкканда иң беренче итеп Татарстанның халык язучсы Гомәр ага Бәширов  һәм Кәримә апа турында сөйләүдән башлыйм. Алар  бер-берсен кадерләп, ярдәмләшеп, балаларына һәм оныкларына дөрес  тәрбия биреп яшәгәннәре  өчен, олыгайгач  бәхетле һәм тыныч картлык кичергәннәр дип уйлыйм. Язучының көндәлек язмалары тупланган  “Күңел дәфтәре”  китабын мин бик еш кулга  алам. Анда  Гомәр абыйның  әсәрләренең язылу тарихы, иҗат дәверендәге кичерешләр, гаиләләрендәге мөнәсәбәтләр, күренекле шәхесләр турында  истәлекләр тупланган. Аны укып чыксаң  олы мәхәббәт һәм тугрылык  мәктәбе узасың.

Туган  авыллары  Сеҗедә  “Галиябану” спектаклендә  Галиябану һәм  Хәлилне уйнаганда танышып, берничә елдан өйләнешеп,  63 ел  мәхәббәтле гомер кичергән пар бар.  Сүзебез язучы  Гөлчәчәк апа  Галиева һәм  “Казан компрессор машиналары төзү” заводының элеккеге директоры Әхмәт абый Галиев турында бара.   Без аларны  сагынып искә алабыз, чөнки алар  Арча шәһәрендә һәм районыбыз  авылларында еш булып, төрле  очрашуларда актив катнашалар иде.  Әхмәт абый белән Гөлчәчәк  апа гаиләдә ир  белән  хатын  гына түгел, чын  мәгънәсендә  җандаш , фикердәш булып  яшәделәр. Әхмәт абый хатынына иҗат итү өчен тулы мөмкинлекләр тудырды, ә  инде Гөлчәчәк апа “Тулгак”  һәм  “Өзелгән  өмет “ повестьлары,  “Газзәбану “ романы кебек  күләмле әсәрләрен әдәбият сөючеләргә  җиткерде, тормыш белән бәйле бик күп мәкаләләр язды. Андый гаиләләр онытылмый, аларның тормышы яшьләр өчен  үрнәк булып  торалар.

Татарстанның  халык  артисты  Шамил Әхмәтҗанов:  “Гаиләм – минем терәгем.  Якыннарыңның  кадере  еллар  үтә  барган  саен ныграк аңлыйсың”,– ди. Шамил абый  Рәзилә  апа  белән кызлары  Гөлназ һәм Чулпанның , оныкларының  уңышларына  сөенеп тигез гомер итәләр. Әле күптән түгел Арча мәдәният йорты сәхнәсендә , Шамил абыйның олы юбилее уңаеннан оештырылган кичәдә, бу гаилә  мәхәббәт  һәм тугрылык үрнәге булуын тамашачыларга  да  дәлилләп күрсәттеләр. Шамил абый һәм Рәзилә апа балаларының  котлауларын  ишеттеләр, шулай  ук  үзләре дә  иң  ягымлы, яратуны  аңлата торган  сүзләр әйтештеләр. Һәркем бу гаиләгә соклануын белдерде, гаиләдәге татулык  һәм аңлашып яшәү иҗатка да ярдәм итүенә инанды.

Пар күгәрченнәр кебек гомер итүче Татарстанның халык артистлары якташыбыз , җырчы  Рәбига  Сибгатуллина, Арча кияве, баянчы,композитор Фәрит Хатыйповларны  һәркем  хөрмәт  итә. Аларның сәхнәдәге чыгышлары, үз-үзләрен тотышлары бик табигый, сөйкемле пар булып,  бер-берсенә  ягымлы карашлары белән тамашачыларның ихтирамын яулыйлар. Сәхнәдә нинди булсалар, көндәлек тормышта да шундый икән алар: гади, мөлаем, кешелекле, ярдәмчел.  Рәбига апа сүзләрен  шагыйрь Зөлфәт язган, ә  көен  ире Фәрит  Хатыйпов иҗат иткән  “Һаман яратам “ җырын бик яратып  башкара.

Бүген  безнең музейның әдәбият һәм сәнгать  бүлеге  янында  “Гаилә – иҗат чыганагы”  дип исемләнгән күчмә  күргәзмә  оештырылган иде,  аны бик  күпләр яратып  карадылар.  Күргәзмә  белән  танышуны  музей эчендә дәвам итәргә мөмкин, үрнәк гаиләләр турында белү һәркем өчен дә файдалы.

Яшьләргә әйтәсе килә, җырдагыча  һаман яратам дип яшәргә язсын. Аның өчен гаилә корган яшь парлар әлеге адымның җаваплылыгын аңласыннар иде. Гаилә кору – җиңел, аны саклап кала алу, янәшәңдә булган тормыш иптәшеңне, балаларыңны бәхетле итү күпкә авыррак. Ләкин, бары гаиләле, балалы кеше генә үзен чын мәгънәсендә бәхетле дип атый аладыр.
Әти-әнисе бәхетле булган бала гына бәхетле була, бер-берсен хөрмәт итеп яшәгән ата-ана гына сабыйларының тормышын шатлык-сөенечкә күмәчәк. Якыннарыбызга игътибарлы булыйк: буш вакытыбызга, матур, җылы сүзләргә саран булмыйк. Еш кына, нәкъ менә янәшәдәге туганнарыбыз ярату сүзләренә мәхрүм булып кала бит… Барлык гаиләләргә дә сәламәтлектә, бер-берсен яратып, хөрмәт итеп, тормышның кадерен белеп, гүзәллеген, тәмен тоеп, бәхетле булып яшәргә язсын иде! Сезнең гаиләләрдә дә һәрчак мәхәббәт һәм үзара аңлашу хөкем сөрсен, уйлаган  хыялларыгыз уңышлы тормышка ашырылсын.  Барыгызны да бүгенге бәйрәм, Гаилә, мәхәббәт һәм тугрылык көне белән котлыйбыз, сезгә нык сәламәтлек, иминлек һәм олы гаилә бәхете телибез.

                                                    “Казан арты” тарих-этнография музее

                                                      директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

Аудио


Башка язмалар
вход
Яндекс.Метрика