4 ноябрь — Халыклар бердәмлеге көне

4 ноябрь — Халыклар бердәмлеге көне. Россиядә бу бәйрәм официаль рәвештә 2005 елдан билгеләп үтелә башлый. Районыбыз халкы да үзенең хезмәт сөючәнлеге, һөнәри осталыгы һәм тырышлыгы белән күпмилләтле Россиянең үсешенә лаеклы өлеш кертеп яши.  Халыклар бердәмлеге көне — тынычлык, иминлек, бәйсезлек өчен бердәмлек символын чагылдыра. Әйе, уртак көч булып туплансак, авыр чакта бер-беребезгә ярдәм кулы сузсак, җәмгыятебездәге вакыйгаларга битарафлык күрсәтмәсәк, төрле дин һәм милләт халкына, аларның гореф-гадәтләренә хөрмәт белән карасак, без — көчле халык. Төрле милләт халыклары һәрвакыт бердәм, дус булып гомер итик!

 

Большой этнографический диктант 2021

#пушкинкартасы

#пушкинкартасы яшьләргә тарих, сәнгать, әдәбият белән якыннанрак танышу өчен зур мөмкинлек бирде. Г.Тукай исемендәге Арча педагогика көллиятенең 1 нче курс студентлары тулы экскурсия белән таныштылар.

30 октября — День памяти жертв политических репрессий

30 октябрь Россиядә сәяси репрессия корбаннарын искә алу көне буларак билгеләп үтелә. Тарихыбызда җан өшетерлек вакыйгалар булып калган репрессия еллары әле бүген дә күпләрнең күңелендә саклана. Ил белән Сталин идарә иткән елларда гөнаһсызга гаепләнүчеләр саны 50 миллионнан да артык дигән мәгълүмат бар. Бу исәптән уйласаң, меңләгән кеше атып үтерелгән, миллионлаган кеше авыр газапларга дучар ителгән, күпме гаиләләр таркалган, балалар ятим калган…


Сложна и противоречива история нашей страны. Возвышенное и героическое в ней тесно переплелось с драматическим и горестным. Безжалостный каток репрессий прокатился по всему бывшему Советскому Союзу. Тысячи людей были расстреляны, миллионы подвергнуты моральным и физическим мучениям, а их семьи и близкие обречены на долгие годы страданий.
Общественно-политические перемены, происшедшие в стране со второй половины 80-х годов, позволили вновь обратиться к трагическим страницам нашей истории и решать проблемы реабилитации жертв политических репрессий.
Мы не знаем точное количество уроженцев и жителей Арского района, репрессированных по политическим мотивам, а также жертв, подвергнутых административным репрессиям. Наш долг-помнить это, чтобы никогда не повторилось подобное.

День рождения комсомола

Молодёжная организация Коммунистической партии Советского Союза была создана как Российский коммунистический союз молодёжи 29 октября 1918 года; в 1924 году РКСМ было присвоено имя В. И. Ленина — Российский ленинский коммунистический союз молодёжи. В марте 1926 года, в связи с образованием в 1922 году СССР, РЛКСМ был переименован во Всесоюзный ленинский коммунистический союз молодёжи.
Комсомольская организация в Арске организовалась в январе 1919 года и была активным помощником Арской партийной ячейки в упрочении Советской власти.
Комсомольская организация р.п. Арска организует школу ликбеза, которую посещала рабочая молодежь. Комсомольцы вели большую разъяснительную работу по вопросам коллективизации. В 1930-1936 гг. выехали из Арского района на стройки пятилеток 54 комсомольца. В предвоенные годы Комсомольская организация в районе была большой силой и проводила большую работу по повышению экономики колхозов, улучшению постановки образования и воспитания молодежи.
ВЛКСМ прекратил свое существование в 1991 году.

Телең булса – илең булыр, онытма туган телең. Бөтенроссия халык санын алу бара

      15 октябрьдән 14 ноябрьгә кадәр Бөтенроссия халык санын алу бара. Һәркемнең үзе һәм яшәү урыны турындагы мәгълүматлар исәпкә алына. Анда кайсы милләттән булуың турында да сорау бар.  Билгеле, һәркем үз милләте һәм туган теле белән горурлана. Бөтенроссия халык санын алу, 2021 ел – Татарстанда Туган телләр һәм халыклар бердәмлеге елы белән туры килде. Быел туган телебез турында сөйләшүләр, бәхәсләр бара, телебезне саклау юнәлешендә эшлисе эшләр турында алга планнар төзелә. Бу вакыйга илебез тарихына кереп калачак, аның нәтиҗәләре белән һәркем кызыксына. Үзең теләп халык санын исәпкә алуда катнашу, илебезнең сәяси тормышында катнашуның бер формасы да булып тора. Аны оештыручылар да зур тырышлык куялар, һәрберсе үзенә йөкләнгән вазыйфаны төгәл башкаралар.  Мин Арча мәдәният йортында урнашкан даими участокта булдым.  Анда эш бик әйбәт оештырылган,  кыска гына вакытта  гаиләбездәгеләр турында  барлык кирәкле  мәгълүматларны тутырдылар,  халык санын исәпкә  алуда катнашуыбыз турында белешмә дә  бирделәр.  Мин сорауларга җавап биргәндә, үземнең татар милләтеннән булуым, балаларым һәм оныкларым белән  татар телендә рәхәтләнеп  сөйләшә  алуымны уйлап, горурланып утырдым.

Арча шәһәрендә яшәп иҗат итүче Факия Шәрәфетдинованың “Туган телем” шигыре күңелләребездә туган телебезгә булган хөрмәтне тагын да арттыра, милләтеңне һәм туган телеңне бер дә икеләнмичә ачыкларга ярдәм итә.

     Туган телем

Барсы да якын күңелгә:

Туган туфрак, туган ил,

Туган авыл, туган нигез.

Иң якыны – туган тел!

Телең булса – илең булыр,

Онытма туган телең.

Әткәм-әнкәм теле бит ул,

Үз телең – татар телең!

Бөек Тукай теле дә ул,

Такташ, Мусалар теле.

Туган телендә ачыла

Һәр сабый бала теле.

Тел күрке – сүз! Җанга якын

Милләтемнең үз теле.

«И, туган тел, и, матур тел»–

Саф татар, милләт теле!

Үз ана телеңне әйбәт белү, башка халыкларның телләрен өйрәнергә, алар белән аралашып, дус-тату яшәү өчен мөмкинлекләр тудыра. Хезмәт ветераны, Арча шәһәренең хөрмәтле кешесе Минһаҗ Кашапов үз шигырьләре аша һәркемгә шуларны төшендерергә тели.

         Анам теле

Язмышымдыр – күп җирләрдә булдым,

Әмма ләкин читтә калмадым.

Анам телен яхшы белгәнгәме,

Кардәш телне бик тиз аңладым.

Сәлам биреп каршы алды үзбәк,

Алатауда булдым – кыргызда.

Казах даласында кунак булып,

Сихәтләндем эчеп кымыз да.

Кайда гына булыйм, туган телем

Ярдәм итте юлны табарга.

Каршы алды, елмаешты һәрчак

Азербайҗан, чечен, кабарда.

Телен белгән кеше һич югалмас,

Теле бетсә, милләт югала.

Башкаларның телен хөрмәт итәм,

Үз телемне яхшы белгәнгә.

      Туган телебез буыннан-буынга әкиятләр сөйләү, җырлар тыңлау һәм башкару, халкыбызның гореф-гадәтләре, йолалары турында әңгәмәләр аша безнең чорга килеп җиткән. Бүгенге көндә әдәби китаплар чыгару, радио-телевидение тапшырулары туган телебезне саклау өчен зур мөмкинлекләр тудырды. Ләкин әби-бабайларның, әти-әниләрнең һәм балаларның үзләренең тырышлыгыннан башка туган телебез озын гомерле була алмый. Актив иҗат итүче, мәгариф ветераны Миләүшә Шәйхетдинова “Ана телең” шигырендә бу фикерләр турында уйлана, һәркемгә шуны җиткерергә тели.

Ана телең

Әнкәң биргән җан җылысын сиңа,

Күкрәк аша үткән изгелек.

Ишеттергән сиңа үз телеңне

Бишек җыры аша иң элек.

Чәчәм орлыкларын күңелеңә

Татар теле – ана теленең.

Кадерләргә өең, илең, әнкәң,

Икмәкнең дә хәтта телемен.

Синдә сафлык, әдәп, матурлык та,

Синдә моңлы татар авазы.

Халкың горурлыгын күтәрерлек

Син – Тукайлы татар баласы.

      Шигырьләре һәм җырлары белән танылып килүче Дамир Нуриәхмәтов үзенең шигырьләрендә туган телебезне саклау, ана телебез белән горурланырга кирәклегенә басым ясый.

       Туган телебез

“Хәерле көн!” – диеп, кардәшләргә

Имин, якты тормыш телибез.

Иң затлылар исемлеге башын

Бизи безнең туган телебез.

Раслап кыйблабызның сафлыгын,

Манаралар күккә аша.

Төеннәрсез нәсел җебебез

Чал тарихка барып тоташа.

Яңгырасын биек сәхнәләрдән

Җәүһәр кебек халык җырлары.

Юксынудан милли моңны,

Тутыкмасын күңел кыллары.

Яшә, авыл, саклап йөзеңне,

Чишмә башы булып милләтнең.

Ата-бабам, рәхмәт, башымны

Горур тотарга син өйрәттең.

Югалтмыйча Тукай телебезне

Илтик алга, белеп кадерен.

“Исәнмесез!” – диеп, кардәшләргә

Туган телдә дәшү дәверен.

Россия күләмендә үткәрелә торган халык санын алуга актив катнашыйк, милләтебезне, туган телебезне саклауда үз өлешебезне кертик. Барлык халыклар бердәм булып, үзара аңлашып, гореф-гадәтләребезне, йолаларыбызны, туган телебезне хөрмәт итеп яшәгәндә генә илебез, Татарстаныбыз зур уңышларга ирешер, дөньяда тынычлык булыр.

“Казан арты” тарих-этнография музее

директор урынбасары Шәфигулла Гарипов

Кунаклар — Носы мәктәбе укучылары

Бүген музеебызга Носы мәктәбе укучылары килде. Алар районыбыз тарихы, этнографиясе, «Коръән — аһәң нуры», якташыбыз рәссам Рәшит Гаимов иҗаты белән танышты. Укучыларга Гомәр Бәшировка багышланган күргәзмә һәм Арча шәһәре буенча экскурсия дә кызыклы булды. Экскурсия #пушкинкартасы проекты кысасында гамәлгә ашырылды.

Аның әсәрләрендә гасырлар тарихы

Районыбыз тарихы һәм халык язучысы Гомәр Бәшировка багышланган чарада Арчаның 2 нче номерлы мәктәп укучылары катнашты. Әлеге очрашу #пушкинкартасы проекты кысаларында үткәрелде.

Марсель Фәйзрахмановның хезмәтләре дәвам итә (20.10.1941 – 12.04.2011)

“Арча егетләре” Халык җыр ансамбле башкаруында “Арча кичләре” җырын һәркем яратып тыңлый. Аның сүзләрен якташыбыз, Кызыл Яр авылында туып-үскән Мостафа Ногман, ә көен композитор Сара Садыйкова язган. Бу җырны тыңлагач, ансамбльнең җитәкчесе Марсель Фәтхрахман улы Фәйзрахманов искә төшә. Аның безнең арадан китүенә дә ун елдан артык вакыт узды. Марсель абыйга 20 октябрьдә 80 яшь тулган булыр иде, без аны сагынып искә алабыз.

“Казан арты” тарих-этнография музееның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә 2010 елда басылып чыккан “Арча егетләре” Халык җыр ансамбленең оешу тарихы һәм эшчәнлегенә багышланган китап саклана. Аны музейга ансамбль җитәкчесе Марсель Фәйзрахмановның тормыш иптәше Суфия Мансур кызы тапшырды һәм анда: “40 елдан артык “Арча егетләре” Халык җыр ансамбле җитәкчесе булып эшләгән, аны җаны-тәне белән яшәтүгә көч куйган тормыш иптәшемнең истәлекләрен, репертуарда булган кайбер җырларын эченә алган хезмәтен Арча әдәбият һәм сәнгать музеена бүләк итәм. Хәләл җефете Фәйзрахманова Суфия Мансуровна”, – дип язылган. Безнең музейда шулай ук Марсель Фәйзрахмановның “Баян өчен эшкәртелгән мәктәп җырлары”, “Башлангыч музыка белеме” китаплары һәм “Егетләр китә солдатка” кичәсенең сценарие, фотолары, бүләкләнүе турында документлары саклана һәм даими тулыланып бара.

Марсель Фәтхрахман улы Фәйзрахманов 1941 елның 20 октябрендә районыбызның Урта Бирәзә авылында укытучылар гаиләсендә туа. Ул 1959 елда Арчаның икенче номерлы татар урта мәктәбен тәмамлый. 1959-1960 елларда Казанның бишенче номерлы техник училищесында укый. 1960-1962 елларда заводта бишенче разрядлы электрик булып эшли. Шушы елларда Казанның Горький клубында оештырылган хорда җырлый. Аның әтисе Фәтхрахман бик оста гармунчы, әнисе Бибинур бик оста җырчы була. Алардан килгәндер, балаларының барысы да гармун, баянда уйнап җырлыйлар.

1962-1965 елларда Марсель Фәйзрахманов Казахстан даласында армия хезмәтендә була. Өч ел хезмәт итү вакытында баянны кулыннан төшерми. Солдат хезмәте бетәренә өч ай кала Казан Ләүләт педагогия институтының музыка факультетына имтихан биреп укырга керә. Казан Дәүләт педагогия институтын  тәмамлап 1969 елның 15 августында Арча педагогия училищесында эшли башлый. Марсель Фәйзрахманов җыр, хор, соло, баян, сольфеджио, музыка теориясе дәресләре укыта. 1972-1975 елларда музыка укытучылары берләшмәсе җитәкчесе, 1992-2002 елларда музыка бүлегенең теоретик фәннәр секциясе мөдире, класс җитәкчесе буларак дүрт группаны зур тормышка озата.

1970-1971 елларда Марсель Фәйзрахманов Арча педучилищесында “Егетләр” вокаль ансамбле оештыра. 1971 елның 23 февраленә багышланган тантанада Арча педучилищесының актлар залында ансамбль “Солдатлар” җырын башкара. Бу көн “Егетләр” ансамбленең туган көне булып исәпләнә. Аның җитәкчелегендәге ансамбль “Арча гимны”, “Килегез, сез, Арча якларына”, “Син йөрәктә минем, Арча”, “Арча кичләре”, “Җиңүчеләр булдыгыз”,  “Туган җиреңнән китмә”, “Арча көллияте”, “Әнкәй җирдә иң зур кеше”, “Җиләкле җәй”, “Хәлимә” һәм башка җырлары белән бөтен татар дөньясына танылды. Бүгенге көндә дә бу җырларны радио һәм телевидение аша еш ишетәбез һәм горурланып тыңлыйбыз. 40 елдан артык эшләү дәверендә ансамбльдә 400 дән артык егет һәм кыз тәрбияләнә, алар анда алган күнекмәләрен Татарстан һәм Россиянең төрле төбәкләрендә эшләгәндә кулланалар һәм зур дәрәҗәләргә ирешәләр.

Бу ансамбль 1982 елда Болгариядә үткән “Бәхетле яшьлек” халыкара фестивале лауреаты, 1977-1993 елларда I-II-III бөтенсоюз фестивале лауреаты, тагын бик күп фестивальләр, сморт-конкурслар лауреатлары булдылар, Павлодар, Ташкент, Ульяновск, Оренбург, Магнитогорск, Йошкар-Ола, Чиләбе, Екатеринбург, Пермь, күп тапкырлар Казан шәһәре һәм Татарстан авылларында чыгышлар ясадылар. Кайда гына чыгыш ясасалар да  алар үзләренең берсеннән -берсе үзгә милли киемнәре, бары тик үзләренә генә хас хәрәкәтләре белән аерылып тордылар. Ансамбльнең һәрбер чыгышы тамашачылар тарафыннан яратып кабул ителде. 1979 елда бу ансамбльгә “Халык коллективы” исеме бирелә. “Егетләр” ансамбленең 3 кино-концерты, 2001 елда аудиокассетасы, 2006 һәм 2010 елларда компакт-дисклары чыгарылды.

Арча педагогия көллиятенең югары категорияле музыка укытучысы, җырлар авторы Марсель Фәтхрахман улы укыту һәм тәрбия эшендә ирешкән уңышлары, үзе оештырган ансамбльнең хезмәт нәтиҗәләре өчен РСФСРның халык мәгарифе отличнигы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре, хезмәт ветераны исемнәренә лаек булды, Татарстан Республикасының Мәгариф һәм фән, Мәдәният министрлыкларының мактау грамоталары, рәхмәт хатлары белән бүләкләнде.

Тормыш иптәше Суфия Мансур кызы безнең музей белән даими элемтәдә тора. Ул үзе дә озак еллар зур тырышлык куеп Арча педагогия көллиятендә математика һәм аны укыту методикасы фәннәрен укытты. Суфия Мансур кызы бүгенге көндә уллары Алмаз һәм Марат гаиләләре кайгыртуында, хөрмәтендә яши, оныкларын тәрбияләүдә булыша.

Марсель Фәйзрахманов 50 ел элек оештырган “Арча егетләре” Халык җыр ансамбле Арча көллиятендә бүгенге көндә дә уңышлы эшләп килә, районыбызда үткәрелгән төрле чараларның бизәге буларак чыгышлар ясый. Хәзер ансамбльне Нәҗип Җиһанов исемендәге Казан Дәүләт консерваториясен тәмамлаган музыка укытучысы Диләрә Хәйдәрҗанова җитәкли. Марсель Фәйзрахманов нигез салган ансамбль тагын да зур уңышларга ирешсен, якташыбызның башкарган хезмәтләре онытылмасын, язган җырлары гел яңгырап торсын.

 “Казан арты” тарих-этнография музее

директор урынбасары Шәфигулла Гарипов

“Коръән-аһәң нуры”

«Казан арты» тарих-этнография музееның күргәзмәләр залында «Казан Кремле» дәүләт тарих- архитектура һәм сәнгать музей-тыюлыгы җыелмасыннан “Коръән-аһәң нуры”  күргәзмәсе гарәп текстының тарихи  әһәмиятле һәм сәнгатьчә бизәлгән кулъязмалары һәм басмаларының бай Коръән коллекциясе урнаштырылды.

«Казан Кремле» музей- тыюлыгы Коръәннәренең уникаль коллекциясе 1995 елда, Кол Шәриф мәчетенә нигез ташы салынгач, формалаша башлый. Шул вакыттан башлап җирле халык, шулай ук Россиянең башка төбәкләрендә яшәүче татар-мөселманнар булачак мәчеткә Коръәннең гарәп текстының инкыйлабтан соңгы басмаларын,  аның татар телендә язылган аңлатмаларын һәм Коръән фәннәре буенча дини китапларны бүләк итеп тапшыралар. Бу традиция бүгенге көнгә кадәр дәвам итә. “Коръән-аһәң нуры”  дигән бай эчтәлекле күргәзмә оештырыла. Бүгенге көндә «Казан арты» тарих-этнография музеенда күргәзмә ачылды һәм эшли башлады. Һәрберегезне музейда көтеп калабыз! Килегез, күрегез, якыннан танышыгыз!

Аудио


Башка язмалар
вход
Яндекс.Метрика