Көллияттә эшлекле очрашу

Габдулла Тукай исемендәге Арча педагогия көллиятендә музеебызның филиалы “Әлифба” музееның ачылуына 20 ел тулуга багышланган фәнни-практик конференциядә катнашып, татар телендә чыккан китаплар һәм “Әлифба”лар турында кызыклы мәгълүматлар алдык. Чыгышларда музейлар эшчәнлеге һәм киләчәге, укыту-тәрбия эшендә музейларның мөмкинлекләрен куллану буенча эшлекле фикерләр яңгырады. Аерым секциядә Казан шәһәре, Баулы, Бөгелмә, Мамадыш һәм башка районнардан килүчеләр үзләрендәге музейлар эшчәнлеге,  яңа проектларын тормышка ашыру буенча тәҗрибә уртаклаштылар, тәкъдимнәрен җиткерделәр, презинтацияләр күрсәттеләр. Ә инде Сәләй Вәгыйзовның туган авылы Самара өлкәсенең Татар Байтуганыннан килгән кунаклар һәм язучылар белән аралашу аеруча истәлекле булды. “Әлифба” музее җитәкчесе Дамир Таҗиев музей бүлмәләрендә дә, музейның юбилее уңаеннан оештырылган күргәзмә янында да эчтәлекле экскурсияләр оештырды. Фәнни — практик конференция һәркемдә уңай фикерләр калдыргандыр.

Каникулның бер көне

Лагерьга йөрүче 5 нче гимназия укучылары каникулның бер көнен М.Мәһдиев музеенда үткәрделәр. Укучылар зур кызыксыну белән экспозиция белән танышкач, Арчаның 90 еллыгы уңаеннан «Туган җирем» темасына әңгәмәдә катнашып, сорауларга җаваплар эзләделәр. Язучының балалар өчен язылган көлдергечләре белән танышып, үзләре белән булган кызыклы вакыйгаларны да искә төшерделәр. Музейда үткән вакыт укучы күңеленә рухи байлык, күңел күтәренкелеге  өстәде.

Путешествие в сказку

Сегодня наш музей посетили воспитанники лагеря, организованного в Арской гимназии №5 во время осенних каникул. Ребята приняли участие в интеллектуально-развлекательной игре «Путешествие в сказку». Они с удовольствием отвечали на вопросы ведущего. Мероприятие доставило всем массу положительных эмоций.

 

Музейның туган телне саклау юнәлешендәге эшчәнлеге

Һәр халыкның мәгарифе һәм мәдәнияте, гореф-гадәтләре, йолалары туган теле ярдәмендә саклана. Бүгенге көндә туган телне саклау һәм үстерү иң әһәмиятле мәсьәләләрнең берсе. Бу уңайдан 1992 елның 8 июлендә “Татарстан Республикасы дәүләт телләре һәм Татарстан Республикасында башка телләр турында” Татарстан Республикасы законы кабул ителде һәм аны тормышка ашыру юнәлешләрен билгеләп 2013 елның 25 октябрендә Татарстан Ресаубликасы Министрлар Кабинетының 794 карары белән “2014-2020 елларга Татарстан Республикасы дәүләт телләрен һәм Татарстан Республикасының башка телләрен саклау, өйрәнү һәм үстерү” дәүләт программасы кабул ителде. Телнең яшәеше, үсеше халыкның аны көндәлек тормышта ни дәрәҗәдә куллануына бәйле. Туган телне өйрәтү гаиләдә, балалар бакчасында, мәктәпләрдә даими алып барылса, һәр бала туган телендә яратып, горурланып, үзара аралашып сөйләшүгә ирешә. Аларга  музейларыбыз да зур ярдәм күрсәтә. Арча шәһәренең “Казан арты” тарих-этнография музее халкыбызның үткән тарихын, сәнгатен, көнкүрешен өйрәнгәндә яшь буында туган җиргә мәхәббәт, үткәннәргә хөрмәт хисләре, буыннар арасындагы элемтәләр,  күренекле шәхесләребез башкарган хезмәтләр белән таныштыру юнәлешендә даими эш алып бара.

Казан арты – татар мәгърифәтенең һәм мәдәниятенең мәркәзе дигән фикер бар. Безнең музеебызга  килгән кунаклар да еш кына “Ни өчен Арча ягыннан, Казан артыннан, шул кадәр күп мәгърифәтче һәм язучы, фән һәм сәнгать эшлеклеләре чыккан?” – дип сорау бирәләр. Чыннан да алар бик күп. Татар халкының йөзек кашлары булган язучыларыбыз Габдулла Тукай, Галиәсгар Камал, Гомәр Бәширов, Гариф Ахунов, Мөхәммәт Мәһдиев,  мәгърифәтчеләребез Габденнасыйр Курсави, Шиһабетдин Мәрҗани, Шәмсетдин  Күлтәсиләр һәрберсе үзләре генә дә Арча данын еракларга таратыр иде. Музейның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә өч меңнән артык экспонат бар. Алар турындагы мәгълүматлар татар һәм рус телләрендә язылган. Экспозицияләргә куелган материаллар Арча төбәгенең әдәбияты, мәдәнияты һәм анда туып-үскән талантлы кешеләр турында сөйли. Районыбызда алтмышлап мәгърифәтче, җитмештән артык профессионал  һәм илледән артык танылып килүче язучылар, йөздән артык сәнгать әһелләре, башка өлкәләрдә тырышып хезмәт куючы хөрмәткә лаеклы бик күп шәхесләребезне беләбез һәм без алар белән горурланабыз, алар турында мәгълүматлар туплау эшен дәвам итәбез. Музейда булганнан соң һәркемнең күңелендә туган телебезне саклауга, әдәбиятны һәм мәдәниятне үстерүгә зур өлеш керткән кешеләрнең кадере тагын да арта.

Балалар бакчасында тәрбияләнүчеләр, мәктәп укучылары, студентлар, өлкәннәребез дә музеебызда еш булалар.Аларның яшь үзенчәлекләрен исәпкә алып төрле темаларга экскурсияләр оештырыла. Татар теле һәм әдәбияты укытучылары мәктәп программасына кертелгән якташ язучыларны өйрәнгәндә музейга килеп музей хезмәткәрләре белән берлектә дәресләр үткәрәләр, ул вакытта тема белән бәйле өстәмә күргәзмәләр дә куела. Өлкән сыйныф укучылары, студентлар рефератлар язганда, фәнни эзләнү эшләре алып барганда, проект эшләре эшләгәндә музей экспозицияләренә  урнаштырылган һәм фондта сакланган экспонатларны кулланалар. Туган телебездә язылган аңлатмаларны, язучыларның әсәрләрен кулланганда без аларга ярдәм итәбез. Күчмә күргәзмәләр, районыбыз мәктәпләрендә укучылар белән төрле кичәләр, конференцияләр үткәрәбез. Бүгенге көндә иҗат итүче якташ язучыларыбыз да бу чараларда бик теләп катнашалар. Балалар бакчаларына, мәктәпләргә баргач, балаларның туган телебездә дөрес итеп сөйләүләрен, әдәби әсәрләрне сәнгатьле итеп укуларын күргәч, туган телебезне өйрәтү дөрес юнәлештә алып барыла дип сөенәбез.

Татарстан Мәгариф һәм фән министрлыгы “Татарстан Республикасы дәүләт телләре һәм Татарстан Республикасында башка телләр турында” Татарстан Республикасы законын үтәү юнәлешендә “Әдәби хәзинә” проектын тормышка ашырып килә. Язучылар турындагы бу тапшыруларны “ТНВ- планета” каналы аша бөтен дөнья татарлары да күзәтеп бара. “Казан арты” тарих-этнография музее катнашында, районыбыз мәктәпләренең ярдәме белән Гомәр Бәширов, Гариф Ахунов, Мөхәммәт Мәһдиев, Мәхмүт Галәү, Мостафа Ногман, Рафаил Төхфәтуллин, Мәрзия Фәйзуллина, Фәрваз Миңнуллин, Гөлчәчәк Галиева, Сания Әхмәтҗанова, Гафур Каюмов турында тапшырулар эшләнде һәм күрсәтелде инде. Бу тапшыруларда язучыларның туган авылларында яшәүчеләрнең истәлекләре, мәктәп укучылары башкаруында авторларның әсәрләреннән өзекләр уку, мәктәп музейларында булган материаллар кулланыла. Шулай ук әдәби телдә әңгәмәләр, видеофильмнардан өзекләр күрсәтелә һәм бу тапшырулар безнең районыбызда туган телнең сакланышына зур  әһәмият бирелүен  бөтен дөнья татарларына күрсәтәләр.

Музей хезмәткәрләренең “Арча” радиосы белән берлектә оештырган “Арча ягы–данлы төбәк!”, “Без–Тукай якташлары”, “Каләм алдым кулыма” тапшыруларын радиотыңлаучылар яратып тыңлыйлар. 2014 елдан башлап барлыгы 400 дән артык тапшыру әзерләнде, аларның кайберләре 2-3 тапкыр эфирга чыгарылды. Районыбызда туган күренекле кешеләр, истәлекле вакыйгалар, үткәрелгән чаралар турындагы бу тапшырулар туган телебезне саклауга ярдәм итә. Аларны безнең районыбыз халкы гына түгел, тирә-як районнарда яшәүчеләр дә тыңлый, радиотапшырулар турында уңай фикерләрен һәм тәкъдимнәрен җиткерәләр. Күренекле шәхесләребезнең тормыш юллары һәм иҗатына багышланган 275 радиотапшыруны туплап аудиодиск чыгарылды, алар район мәктәпләренә һәм китапханәләргә бүләк ителде.

Музей фондында булган материалларны кулланып “Без бит — Арча яклары”  өч томлыгын чыгаруга ярдәм иттек. Арча төбәге әдипләре иҗаты тупланган бу китаплар 1-11 нче  сыйныф укучылары өчен класстан тыш уку дәресләрендә һәм төрле чаралар үткәргәндә бик уңышлы кулланыла. Габдулла Тукайның тууына 130 ел тулу уңаеннан “Ятимлеге аның – язмыштандыр, бөеклеге ләкин – халыктан!” исемле китап чыгарылды. Аңа якташ язучыларыбызның Тукай иҗатына карата фикерләре һәм аңа багышлап язган шигырьләре тупланган. Шулай ук Арча районында туып-үскән язучыларның  юмористик хикәяләре, шигырьләре, кызыклы мәзәкләре тупланган “Арча ягы шаярулары” дип исемләнгән китап бастырылды. “Арча” радиосы аша алып барылган тапшыруларның язмаларын туплап “Арча ягы –данлы төбәк” дип исемләнгән китап дөнья күрде. Бу китаплар, уңышлы итеп кулланганда, туган телебезне өйрәтүдә өстәмә ярдәмлекләр булып тора.

Музеебызда үткәрелгән чаралар, күренекле шәхесләребезнең юбилейлары белән бәйле кызыклы язмаларны  “Арча хәбәрләре”, “Татарстан яшьләре” һәм башка газета-журналларга тәкъдим итеп барабыз. Бу язмалар да туган телне камилләштерүгә булыша дип уйлыйбыз.

Татарстанның халык язучысы Фәнис Яруллин: “Тел – халыкның күңел кыңгыравы. Ә кыңгырау — кагылмасаң, чыңламый. Әйдәгез, шушы кыңгырауга ешрак кагыйк. Ул тутыкмасын, тавышы гел саф, гел матур булсын, аның моңы еракка яңгырасын”, – дип язган. Аның бу фикере бүгенге көндә безгә туган телебезне саклау, яшь буынга өйрәтү юнәлешендә туктаусыз эш алып барырга кирәклеген искәртеп тора. Әгәр милләтнең теле кулланылмый башласа, тел юкка чыгарга мөмкин. Ә тел бетә икән, ул халыкның әдәбияты да, мәдәнияте дә, гореф-гадәтләре дә бетә дигән сүз. Тел саклансын өчен ул тулы хокуклы аралашу чарасы булырга тиеш. Һәрбер кеше үзенең туган телендә иркенләп, горурланып сөйләшсен иде.

                                                                  “Казан арты” тарих-этнография музее

                                                                              директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

Арчаның 2 нче садик балалары музеебызда кунакта булды

Гамьле очрашу

Казанбаш төп белем бирү мәктәбендә якташларыбыз Мөхәммәт Мәһдиевнең кызы, галим, тәрҗемәче Гәүһәр Хәсәнова һәм “Казан утлары” журналының баш мөхәррир урынбасары, язучы Вакыйф Нуриев белән очрашу булды. Кунакларны мәктәп директоры Камалов Ришат Ренат улы, укытучылар, укучылар якты йөз, татар халкының милли ризыгы – татлы чәкчәк белән каршы алдылар. Кичәне татар теле һәм әдәбияты укытучысы Габдрахманова Луиза Минһаҗ кызы, Казанбаш авыл китапханәчесе Авхадиева Рүзилә Равил кызы алып бардылар. Алып баручыларның төпле сораулар биреп кунаклар белән аралашу һәркем өчен кызыклы булды. Кичәне мәктәп укучыларының матур биюләре, җырлары тулыландырп, җанландырып җибәрде.

Гәүһәр Хәсәнова үзенең кая, нәрсә эшләгәнен, нинди планнар белән яшәвен кыскача гына укучы балалар аңларлык итеп сөйләп үтте: “Хәзерге көндә ТРның Фәннәр Академиясендә эшлим, аңа 8 институт һәм 1 үзәк керә. Академия ул – халкыбызның борынгы, сирәк очрый торган басмалары, Коръән, элеккеге галимнәренең язмалары белән танышу, туплау. Татарстан галимнәре бергәләп эш итә, татар теле тарихын, мохитен өйрәнә”.  Шулай ук Гәүһәр Хәсәнова үзенең иң мөһим планы – Мөхәммәт Мәһдиевнең 10 томлыгын чыгара башлауга сөенүен белдерде:

– Бу хыялымның нәтиҗәсе күренә башлады. Ниһаять, 6 томы чыкты. Калганнары эшкәртелде, хаталары төзәтелде. Әтиемә нәшриятта, коллективымда әле дә ихтирам бар, шулар нык ярдәм иттеләр. Мөхәммәт Мәһдиевне күпләр язучы буларак кына белә. Кызганыч, аны галим буларак кабул итмәделәр. Әтиемне галим буларак дөньяга танытасым килде. Элеккеге газета-журналлардагы әтием язган мәгълүматларны, материалларны, шулай ук зур шәхесләр турында язган язмаларны туплап, аларны китап итеп бастыру – әтием М.Мәһдиевне галим итеп күрсәтүнең зур өлеше. Бүген мәшһүр шәхесләребез турында язучы галимнәребез бар, әмма аларның күбесе бу проблеманы 1960 елларда ук, озак вакытлар онытылып торганнан соң, совет чорында ук фәндә беренче мәртәбә Мөхәммәт Мәһдиев язып чыкканын белми.

Гәүһәр Хәсәнованың әтисенә булган ихтирамы, аны хөрмәтләве эшләрендә ачык чагыла. Кичәдә катнашучы һәркемгә үзенең иң матур, җылы теләкләрен җиткерде. “Әти-әниләрегезне хөрмәтләп яшәгез, аларны хөрмәтләп яшәү – үзе зур бәхет!” – диде һәм үзенең тәрҗемә ителгән китапларын бүләк итте.

Вакыйф Вәкил улы Нуриев Сеҗе мәктәбендә укыганда ук районның “Коммунизмга” газетасына мәкалә-хәбәрләр язып, каләм чарлавын искә алды. Татарның башка милләтләр белән мөнәсәбәтен чагылдырган күләмле әсәр язарга хыяллануы турында да әйтте.

Кичәнең азагында Арча мәгариф идарәсе методисты Энҗе Мостафина: “Районыбызда төрле очрашулар оештырыла, затлы кешеләр белән аралашып, алардан үрнәк алабыз, күп мәгълүматлар туплыйбыз”, – дип Гәүһәр Хәсәнова һәм Вакыйф Нуриевка мәгариф идарәсе җитәкчесенең рәхмәт хатларын тапшырды.

Туган җир кадере…

Кая барсам, кайда торсам, нишләсәм дә

Хәтеремдә калыр мәңге туган җирем.

Г.Тукай

Туган җир… Туган авыл… Туган туфрак… Йөрәккә нинди якын һәм кадерле бу сүзләр. Безнең һәрберебезнең газиз туган йорты, нигезебез урнашкан кадерле туган җире бар. Кайда гына тусаң да, шәһәрме яки авылмы, һәр кеше өчен ул урын кадерле санала. Аның урамы да, йортлары, кешеләре йөрәгеңә якын. Һәр чокыры, елга-күле, чишмәләре, сайрар кошлары сине үзенә тартып тора торган тылсымлы урын ул – туган нигез.

Арчаның 1 номерлы мәктәбе укучылары, укытучылар һәм әти-әниләр М.Мәһдиев музей экспозициясе белән якыннан таныштылар һәм Арчаның 90 еллыгы уңаеннан “Мин яратам сине, Арча!” темасына багышланган лекция дә тыңладылар. Ә укучылар үзләренең туган шәһәре Арчаны ничек яратуларын ак битләргә ясаган рәсемнәре, язулары аша аңлаттылар. Һәркем туган җирен үзенчә ярата, хөрмәт итә.

Искә алырлык хатирәләр

Арча шәһәрендә яшәүче Мөнзилә Саматова белән очрашып, аның әти-әнисе турындагы хатирәләрне яңарттык. Мөнзилә апа — Гөберчәк авылы кызы. Ул гомере буе тимерче булып эшләгән әтисе һәм биш балага әни булып килгән, батыр йөрәкле, киң күңелле Мәхтүмә әнисе турында сөйләде. Тырыш, уңган, сабыр, ләкин шул ук вакытта бераз кырыс та була белгән Хәким Йосыфҗан улы «ТАССРның атказанган колхозчысы» исеменә дә лаек булган. Биш баласының әниләре кырык биш яшендә вафат булгач, Хәким ага Мәхтүмә исемле хатынга өйләнә. Аларның гаилә учагын сүндермичә озак еллар дус-тату булып яшәүләре күпләргә үрнәк булуы хакында да сөйләде Мөнзилә апа. Гаилә архивындагы фотоларга да күзәтү ясадык. Анда безнең авыл тарихы чагыла.

«РосКвиз»

28   октября в стенах нашего музея был проведен «РосКвиз» совместно с местным отделением партии  «Единая Россия». Это  захватывающая командная интеллектуальная игра, в которой для победы пригодилась логика, эрудиция, интуиция, смекалка и умение работать в команде. Это своеобразный микс разных Телевизионных шоу: «Что? Где? Когда?», «Брейн — Ринг», «Своя игра».

Игра была посвящена ко Дню народного Единства.

Игра состояла из 5 раундов, вопросы в которых были  связаны с историей, административно-территориальным устройством, культурным и историческим наследием Российской Федерации и ее субъектов.

Участниками игры были учащиеся из АСОШ № 1 им В.Ежкова, Арская гимназия №5, «Арская СОШ №6». Каждая команда подготовила имена своим командам, девиз и речёвку.

Каждый раунд игры сплетался с музыкальной паузой. Своими песнями нас радовали воспитанники Арской детской школы Ландыш Ризванова, Лейсан Галиуллина и Зухра Гарипова. Огромное им спасибо!

Победителями игры стали ученики Арской гимназии №5 («Третье Ополчение»). Второе место завоевали АСОШ №1 им. В.Ежкова («Витязи»), третье место получила АСОШ №6 («Патриоты»).

В конце мероприятия Талгат Тагирович и Альмира Мидхатовна поздравили и подарили подарки всем участникам!

«Сез иң гүзәл кеше икәнсез…»

Татарстанның атказанган укытучысы, 40 елга якын балаларга белем биргән Маннапова Флера Минһаҗ кызы белән очрашу булды.

Аудио


Башка язмалар
вход
Яндекс.Метрика