Дөнья гизгән хатын язмышы

1906 елның 11 январенда хәзерге Арча районы Казаклар авылында урта хәлле Галиәкбәр гаиләсендә Шәмсикамал исемле кыз туа. Кыз ишле балалы гаиләдә тәрбияләнә. Масра авылына кияүгә чыга, ләкин гаилә таркала. Ул 1941 елда Гөберчәк авылында яшәүче, бер улы булган, Гражданнар сугышында катнашкан Һадиуллага кияүгә чыга. Һадиулла шулай ук ишле балалы гаиләдә булып, өйләнгәч, башка чыга. Һадиулла тырышлык белән алты почмаклы йорт сала. 1942 елда улы Зәкәрия туа. Гаилә читкә, Читага китеп урнаша һәм гаилә башлыгы сугышка китә. Ике баланы кочаклап калган Шәмсикамал анда озак тормый, кире авылына кайтып урнаша. 1945 елда Һадиулласы да авылга кайта. 1946 елда кызы Нәсимә тугач, озак тормый ире йөрәк авыруыннан вафат була. Тормыш йөген тарту көннән-көн арткан чорда, 1950 елда, Шәмсикамал кайбер авылдашларына ияреп, Амур ягына чыгып китә. Анда улы Фидаил гаиләгә зур ярдәм күрсәтә, эшкә урнаша, кече улы да тик ятмый, әнисенең кул арасына керә. Шәмсикамалның олы улы армиягә киткәч, гаилә кабат авылга кайта. Ләкин киткәндә сап-сары бүрәнәле алты почмаклы булып калган йортны колхоз үзенеке итеп, корчаңгы сарыклар асрый. Шәмсикамал балалары белән урман эчендә урнашкан чүннек өенә кайтып урнаша, үзе фермада эшли. Иртәнге сәгать өчтә чүннек өеннән ферма ягына чыгып, малларга су җылыта, башка хезмәтләрне дә башкара. Ферма мөдире Гыйлем Йосыпов аңа ферма йортына чыгып торырга куша. Ул өйнең бер өлешен бүлеп, Шәмсикамал балалары белән шунда күченә. Андагы мөмкинлекләр дә бик чикле була: фермада эшләүчеләр, каравылчы һаман шул өйдә булалар. Шәмсикамал балаларына дип пешереп куйган ризыкның бер өлешен алар ашыйлар, ә сабыйларга ризык аз кала. Шуннан соң ферма мөдире өйне тулаем аларга бер өлешен бүлдерә. Шуннан соң гына Шәмсикамалның балалары өчен борчылуы бераз кими. Улы Зәкәрия көтү көтә, олы улы армиядән монда кайтмый, ә Кемерово ягында урнашып кала. Йомшак холыклы, киң күңелле Шәмсикамал балалары белән авылга бары 1962 елда гына төшеп урнаша. Элеккеге нигезе зират янында урнашкан була. Иренең бертуган энесе Гыйндулла колхозда эшли. Ул абыйсының гаиләсенә колхоз аша йорт салдыруга ирешә, Шәмсикамалны йортлы итә. Зур шатлык кичергән Шәмсикамал балалары белән яңа нигездә куанып яши, колхозда эшли. Улының да тырышлыгы көчле була: көтү көтә, фермада атлар җигеп эшли. Шәмсикамал сарыклар асрый, кәҗә тота. Йон җегерләп оекбаш-бияләй бәйли, ризыгын да уңдырып пешерә. Кешелекле, сабыр холыклы Шәмсикамал үз гомерендә бик озын юллар үткән, дөнья кичкән хатын буларак, нинди генә авырлык килсә дә, сабырлык һәм түземлек беләнкичерә. Бервакытта да кеше гайбәте сөйләмәгән, әдәпле, көчле рухлы, намуслы Шәмсикамалның улы өйләнеп, оныклар туа. Ул аларны да ярата, тәрбияләшә, кызының гаилә коруына сөенә. Ләкин ул 1977 елның салкын 11 январь көнендә кисәк кенә вафат була. Язмышына буйсынып гомер кичергән авылдашыбызның кызы, килене, оныклары, оныкчыклары яши. Алар аны догадан калдырмый, һәрчак искә алып яшиләр.

Халидә Габидуллина

Хисапчы һәм сатучы Мөбәрәкша

1916 елның 10 декабрендә хәзерге Арча районы Гөберчәк авылында Җиһанша белән Шәмсенур гаиләсендә җиденче бала булып Мөбәрәкша исемле малай туа. Ишле балалы гаиләдәге биш бала тиф авыруыннан үлеп, бишесе исән-сау үсә. Мөбәрәкша дүрт класс белем ала, 14 яшендә курсларда белем алып, 1930 елда оешкан “Куйбышев” колхозында 36 ел хисапчы булып эшли. Колхозлар оешуга хисапчы итеп билгеләнгән Мөбәрәкша берничә рәис белән эшли. Аларның һәркайсы белән уртак тел табып, хезмәтен намус белән башкара.

1920 елда авылда көчле янгын чыга. Мөбәрәкшаларның да йорты яна. Ул янгын вакытында койма башыннан чыкканда эленеп кала һәм аягын гарипләндерә. Янгын хуҗалыкны көлгә әйләндерсә, шул вакыйгадан исән калып, ашарга дип суелган сарыкларны бүреләр ашап китә.

1921 елда Идел буендагы ачлык Гөберчәк авылына да килеп җитә. Ачлык елында Җиһанша бабай гаиләсен алып Себер якларына китеп бара, ләкин озак тормыйлар, туган авылга кире әйләнеп кайталар. Бөек Ватан сугышы башланганда Мөбәрәкшага 25 яшь була. Ул сугышка китә, Суслонгерга эләгә. Анда урман кисү эше белән шөгыльләнәләр. Сатлыкҗаннар кулына эләгеп, чак кына үлми кала. Ворошиловчылар килеп кенә коткарып калалар. Алар һәр солдатны тикшерәләр, кемне фронтка, ә кемнәрнедер тылга җибәрәләр. Мөбәрәкшаның аягы авыру сәбәпле, тылда калдыралар, авылга кире кайта һәм колхозда эшли. 1943 елда авыл кызы Сәгыйдәгә өйләнә. Гаиләдә 9 бала туа. Мөбәрәкша итекче дә, балта остасы да була. Бервакытта да кеше әйберсенә кул сузмаган коммунист балаларына да төпле тәрбия, белем  бирә, аларны хезмәт белән үстерә. Хуҗалыктагы бар эшне бергәләп башкаралар. Зарланып утырган кешене яратмый, үзе дә зарланмый торган авылдашыбыз унҗиде ел хатыны белән авыл кибетендә хезмәт куя. Балта остасы буларак, авылдашларына өйләр салырга булыша. Балаларны бик ярата, җор телле, гадел, ләкин кызу холыклы Мөбәрәкша күршеләре белән дус, кирәк чакта булышып, аралашып яши. Киң күңелле, эчкерсез, намуслы авылдашыбыз җыр-моңга да оста була. Хәтта хатыны бәйли башлаган оекбаш-бияләйләрне дә бәйләп куя торган булган ул. Үзе коммунист булса да  динне бервакытта да ташламаган, догалар укыган.  1983 елның июль аенда Мөбәрәкша Җиһаншин вафат булып, туган авыл зиратына җирләнә. Бүген аның нигезе гөрләп тора. Кече улы Мәүлит туган авылы мәчетендә мулла буларак халыкка хезмәт итә. Авыл зиратын карап, тәртиптә тоту, мәетләрне күмү, Коръән уку эшен намус белән җиренә җиткереп, яшь буынга дини белем бирү өстендә эшли. Мөбәрәкша абыйның рухына дога кылучы аның балалары, оныклары, оныкчыклары, туганнары бар. Алар аның турындагы истәлек-хатирәләрне яңартып яшиләр.

Халидә Габидуллина

Язмыш сынавы

Ганиева Әминә Зариф кызы 1907 нче елның 7 нче апрелендә Арча районы Түбән Курса авылында туа. Әминәнең язмышы бик тә катлаулы. Кияүгә чыга, тормышы барып чыкмый, аерылып китә. Ләкин кызын үзе белән кире туган йортына алып кайтырга рөхсәт булмый (ул заманның язылмаган кырыс законы). Кызы Фәйрүзәне балалар йортына тапшыра. Кыз анда озак тормый, Кукмара районы Каенсар авылыннан килеп,аны балалыкка алалар. Язмыштырмы: андагы әнисе дә Әминә исемле була. Фәйрүзә апа шунда үсә, Мансур исемле кешегә кияүгә чыгып, бер малай, бер кыз үстерәләр. Саба районы Шәмәрдән бистәсендә яшиләр. Аны эзләп тапканда Фәйрүзә апа авыру була, тудырган әнисе белән очраша алмыйча үлеп китә. Кызганыч, мин аларны очраштырырга өлгермәдем.

Әминә әби тагын кияүгә чыга. Тик тагын аерыла. 1952 нче елда Арча районы Гөберчәк авылында яшәүче, хатыны үлгән Ганиев Шәвәли картка (үзеннән 17 яшькә өлкән кешегә) кияүгә чыга. Аның белән 20 елдан артык матур гомер кичерәләр. Соңгы вакытта Шәвәли бабай сукырая. Ул аны тәрбияләп соңгы юлга озата.

Әминә карты үлгәннән соң үзе генә яши. Хуҗалыгын чиста, өй эчен курчак өе кебек тоткан Әминә әби сарык малы асрап, күрше-тирә әбиләре белән аралашып, дус яшәде. Сәламәтлеге какшап, күзләре начар күрә башлагач, үги кызы Мәҗитова Минзифа, кияве Гарифулла гаиләсенә, безгә, күченеп яшәде. 1997 нче елның 7 нче октябрендә вафат булды. Шәвәли бабайдан соң нәкъ 20 ел яшәде. Шәвәли бабай 1977 нче елның 7 нче октябрендә вафат булды.

Әминә әби аш-суга бик оста иде. Бик тәмле итеп коймак пешерә, гарәпчә укый-яза белә, Корьән мәҗлесләрендә абыстай ролен башкара, ураза тота, буш вакыты булган саен кулыннан Корьән китабын төшерми. Кыскасы, дингә бирелгән Әминә Ганиева чиста-пөхтә кеше иде. Укымышлы гаиләдә үскән булган, сеңлесе Минниса апа да бик гыйлемле кеше булды.

Кайсы авылда торса да, ул колхозда эшләгән, тапшырылган хезмәтне намус белән башкарган. Кечкенә генә гәүдәле, ак яулык бөркәнгән Әминә Ганиеваның урыны оҗмахта булып, рухы шат булсын.

Халидә Габидуллина

Минзин Мөхәммәтзариф

1912 елның 14 январенда хәзерге Арча районы Гөберчәк авылында урта хәлле гаиләдә Мөхәммәтзариф исемле малай туа.  Ишле балалы гаиләдә туган малай дүрт класс белем ала. Шаян, шук малай кечкенәдән әти-әнисе янында хуҗалык эшләрен өйрәнеп үсә. Оста итекчеләр үрнәгендә итек басарга өйрәнә, балта тотса, агач эшен башкара. Бөек Ватан сугышына 1941 елның 15 августенда алына. Ул Брянск һәм Харьков фронтларында батырларча көрәшә. Брянск шәһәре янындагы көчле бәрелеш вакытында яралана: үпкәсенә пуля керә, гәүдәсенә зур зыян килә. Госпитальдә дәвалана һәм кабат сугышка керә. Бераз сугышканнан соң кабат яралана – бу юлы аягына эләгә. Каһарман сугышчыга I һәм II дәрәҗәдәге Бөек Ватан сугышы орденнары бирелә. Мөхәммәтзариф 1942 елда кергән үпкәсендәге пуля белән 1946 елда гына сугыштан әйләнеп кайта һәм шуның белән гомеренең соңгы сулышына кадәр яши. Әминә исемле кызга өйләнеп, 1947 елда Хәлимә исемле кызы туа. Бер уч ашлык белән тотылып, Әминәсен төрмәгә утырталар. Хатын төрмәдән чыккач, авылга кире кайтмый, кызын үз янына алдыра. Мөхәммәтзариф 1951 елда Гөберчәкнең иң чибәр, җырларга яратучы Нурия исемле кызга өйләнеп, дүрт балага гомер бирә. Яшьтән тальян гармунда уйнаган авылдашыбыз Куйбышев колхозында эшли: ындыр табагында кладовщик, фермада фуражер, алма бакчасында каравылчы. Математиканы яхшы белүе аңа бу эшләрендә зур ярдәм итә. Җор телле Мөхәммәтзариф ярдәмчел, кече күңелле, батыр йөрәкле кеше буларак авыл кешеләре арасында хөрмәт казана. Һәрчак эш белән шөгыльләнгән фронтовик авылдашларына да ярдәм күрсәтә: тишек галош һәм резин итекләр ямый, итек басып бирә. Итек басарга күршесе Гафар Гарипов белән Уфага барып, озак вакыт итекләр баса. Гаиләсенә зур ярдәм итә. Итектән кайтканда күчтәнәчләр алып кайта. Балаларын һәрчак тальянда уйнап биетә, җырлатырга ярата. Мөхәммәтзариф итек басканда хатыны шәл бәйли, балалары шигырь ятлый торган булганнар. Сугыш турында бервакытта да сөйләргә яратмый, сөйли башласа гел елаган. Күңеле йомшак булган Мөхәммәтзариф инсульт кичерә. Биш ел буе урын өстендә авырып ята, хатыны тәрбияли. 1986 елның 25 ноябрендә сугышта алган яралары, үпкәсендәге пулясы белән үлеп китә. Авыл зиратына җирләнә. Бүгенге көндә балалары, оныклары, оныкчыклары аны сагынып искә ала, яратып аның турында сөйлиләр, догаларыннан калдырмыйлар.

Мы познаем мир!

В современном мире особо важно выделить тему природы, охраны окружающей среды. 11 сентября в музее «Казан арты» в рамках акции «Добрая Земля» была проведена экологическая мини-викторина для учащихся 4-7 классов. Дети с удовольствием отвечали на вопросы о природе, животных, растениях. После был показан познавательный фильм.

 

Так же ученики младших и старших классов АСОШ №1, студенты Арского педколледжа познакомились с экспозициями нашего музея.  Мы всегда рады встрече с такими любознательными и активными ребятами. Они очень хорошо знают историю района, интересуются экспонатами и с удовольствием отвечают на вопросы экскурсовода. Желаем всем успешного учебного года и ждем вновь на музейных мероприятиях.

Суслонгерда урман кискән

Габидуллина Миңнебәдәр Гали кызы 1908 елда хәзерге Арча районы Гөберчәк авылында туа. Мәдрәсәгә йөреп, гәрапчә укырга-язарга, соңрак кириллица графикасын өйрәнә. Чибәр, сылу гәүдәле кыз тарихка язылган күп вакыйгаларның шаһите булып яши: Беренче Бөек Ватан, Гражданнар сугышы, колхозлар оешу һ.б. 1934 елда авыл егете Гыйндуллага кияүгә чыгып, өч бала таба. Ләкин ирен 1941 елда кайбер көнчеләр тырышлыгы белән төрмәгә утырталар. Миңнебәдәр авылдашлары белән кырда, ындыр табагында эшли. Ул һәр эшне намус белән башкара. Казанның Вахитов төрмәсендә утырган ире янына да йөри. Биш бәрәңге пешерә, өчесен балаларга дип өстәленә куя, калган икесен иренә дип алып китә торган була. Ә колхозда Бөек Ватан сугышына җибәрергә дип, һәр гаиләгә кипкән  бәрәңге тапшыру планы куела. Гаиләдә ашарга болай да бәрәңге җитмәгән чорда куелган планны да үтәргә кирәк. Авыл советына килгән наряд белән Миңнебәдәр Суслонгерда урман да кисеп кайта. Ул иртә таңнан караңгы төнгә кадәр колхозда эшли. Өенә ягарга утыны да булмый, олы кызы урманнан нарат ботаклары җыеп төшеп, миченә яга, шунда аз гына булса да ризык әзерләнә. Ярый хатынның абзарында сыеры була. Шул малны ашатыр өчен качып кына кырдан печән алып кайта, балалары сыер сөте белән  тамак туйдыра. Җәен кызлары урманнан каен җиләге җыеп, егерме чакрым ара үтеп, базарда сатып кайта. Гаиләгә аз булса да керем керә яки шул акчага кирәк-ярак алына. 1947 елда ире төрмәдән әйләнеп кайта. Шулвакыттан соң гына гаиләдә бераз тынычлык урнашып, хуҗалык ныгый башлый, Миңнебәдәрнең ике нарасые туа. Яңа урынга йорт салып, кабат хуҗалык тергезгән гаилә матур гына яшәгәндә, 1978 елда, Миңнебәдәрнең ире үлеп китә. Балалары белем алып, тормышта һәркайсы үз урынын таба, оныклар үсә. Миңнебәдәр дус-туган белән һәрвакыт аралашып яши, кич утырулар оештыра. Үзенең җиләкле чәйләре белән күрше-күләнне сыйлый, кул эшләре тота. Авылда ул оста тегүче булып та санала. Һәркемнең теләген истә тотып, киемнәр тегә, карават, тәрәзә челтәрләре, оекбаш-бияләйләр бәйли, намазын укый, уразасын калдырмый, бакчасында яшелчә, җиләк-җимеш үстерә. Ул кунакчыл, киң һәм ачык күңелле, кешелекле, якты йөзле хатын. Ак яулыгын бәйләп, үзе теккән күлмәк-алъяпкычын киеп, хуҗалыгында эшли. Өлкәнәйгәч, балалары янына, Казанга барып, кышны шунда үткәрә. Язын кабат йорт ишеген ача. 1994 елның 13 декабрендә ул вафат була. Бүген дә аның йорт тәрәзә төпләрендә шаулап гөлләр үсә, бакчасындагы алмагачлары чәчәккә күмелә. Кызлары туган нигезне ташламый, чистартып, карап торалар һәм әниләрен искә алып, Коръән ашлары үткәрәләр.

Халидә Габидуллина

Оста умартачы

1931 елның 14 февралендә хәзерге Арча районы Гөберчәк авылында Фәрхетдин һәм Миңзифа гаиләсендә Нурия исемле кыз туа. Чибәр, сылу гәүдәле кыз җиде класс белем ала. Бөек Ватан сугышы башланганда мәктәп укучысы булган Нурия вакыйгалар агышында өлкәнәя. Укыган чорда яшьтәшләре белән урман буенда окоплар казып, Шәмәрдәннән чәчү өчен симәнә орлыклары алып кайта. Мөндеш тукталышында товар поездлары бераз әкрен барган вакытта сикереп төшеп калып, язгы ташу суларын ерып авылга симәнә алып кайтулар аның күңеленә гомерлеккә уела. Мәктәптә бары бер генә “4”ле билгесенә укый, калганнары “5”ле белән бәяләнә. Сугыш беткән хәбәрне мәктәптә ишетә, шатланып, елый-елый укудан кайтып та китәләр. Нуриягә укытучылыкка укырга барырга тәкъдим дә ясала, ләкин язмыш икенче төрле юнәлеш ала. Үзеннән унтугыз яшькә өлкән, сугышта катнашкан Мөхәммәтзарифка димлиләр. 1951 елда алар никахлашалар, дүрт балага гомер бирәләр. Нурия умартачылар курсында белем алып, туганы Фәһметдин янында умартачы булып эшли башлый. Эшли-эшли үз хезмәтенең остасына әйләнеп, ел саен “Арча районының иң алдынгы умартачысы” исеменә лаек була. Кышкы айларда колхозда төрле эштә катнаша. Озын кара чәчле Нурия Минзина оста пешекче булып та өлгерә. Туй, килен токмачы, бәби чәе, Коръән ашлары үткәргән авылдашлары аны аш-су әзерләргә махсус чакырганнар, чәк-чәк, кош теле, паштетларны телеңне йотарлык итеп уңдырган. Оекбаш-бияләй бәйли, чигү чигә, юмартлыгы белән кешеләрне үзенә җәлеп итә. Бал аерткач, кешеләрне бал белән сыйлый. Бервакыт күрше авылдагы бер хатынның аягы пешә, озак вакыт төзәлми. Нурия шуны ишетеп, тома-балавыз ясап, аны шул хатынга илтеп бирә. Шуны куллангач, пешкән урын төзәлә. Ярдәмчел, кунакчыл, ачык йөзле, моңлы җырлаучы хатын биш ел буе урын өстендә яткан ирен тәрбияли. Балалары гаилә корып, оныклар сөендерә. Ире һәм үзенең дә туганнары күп булгангамы, алардан бервакытта да кунаклар өзелми. Пенсиягә чыккач та ун ел умартачы булып эшләгән, Бөек Ватан сугышы чорында намуслы хезмәте белән тыныч тормыш көннәрен якынайтуга үзеннән өлеш керткән Нурия Минзина 2015 елның 16 февраленә кадәр яши. Хәзерге вакытта аның турындагы истәлекләр белән балалары, оныклары бүлешә, рухына дога кыла.

Халидә Габидуллина

Мич коймагы пешерергә яраткан

Татарстан республикасының Мамадыш районы Ак чишмә авылында 1898 ( документларда 1901 ел итеп күрсәтелгән) елда Миңзифа Габдерахман кызы дөньяга килә. Көдрә чәчле кыз заманына күрә бераз белем ала. Илдә барган төрле чор вакыйгаларының шаһиты булган сылу, чибәр кыз булачак ире белән чит җирләрдә эш вакытында очраша һәм кияүгә чыгып, Арча районы  Гөберчәк авылына кайтып урнаша. Ире Фәрхетдиннең  Казахстан якларына эшкә барганда юлда беренче хатыны тиф белән авырып үлә, кечкенә кызы кала. Сеңлесенең гаиләсеннән ризалык алып кияүгә чыкмавына ачуы килеп, Миңзифаның абыйсы әйберләрен җыеп алып китәргә дип Гөберчәккә килә. Ләкин яшь киленнең кайнанасы аны җибәрми. Гаиләдә алты бала туа. Иренең беренче хатыныннан булган бала белән җиде нарасый тәгәрәшеп үсәләр. Миңзифа колхозның төрле эшенә йөри. Тегү артелендә идән дә юа. Артельгә товар да алып кайта. Бервакыт Иске Масра авылыннан кайтканда каршысына су коенган егетләр чыга. Яшь килен иген басуына кереп кача, көч-хәл белән алардан качып котылган Миңзифа курку катыш авылына кайтып егыла. Ул җитез, өлгер хатын буларак, чисталыгы, аш-суга осталыгы белән дә авылдашлары арасында хөрмәт казана. Габтрәкыйп улы Япон сугышында катнашып, күкрәгендә медальләрен ялтыратып, сугыштан исән-сау әйләнеп кайта. Сугыштан соңгы торгынлык елларында да Миңзифа намус белән хезмәт итә. Башка авылдашлары белән беррәттән кырда, ындыр табагында да эшли. Хуҗалыгында маллар асрый, күрше-тирәсе белән дустанә аралаша, үзара өмәләрдә катнаша, оекбаш-бияләйләр бәйли. Тәртипле, ягымлы карашлы, әдәпле хатын балаларының бер-бер артлы гаилә коруларына сөенеп яши, оныклар тәрбияләшә. Тыныч тормышта имин генә яшәгәндә 62 яшендә ире вафат була. Мичендә коймак, пәрәмәч, ипиләр пешерергә яраткан авылдашыбызны хөрмәт йөзеннән “җиңги” дип йөртәләр. Ак яулыклы, җыйнак гәүдәле, тыныч холыклы, сабыр, булганына шөкер итеп яшәүче Миңзифа Габдерахман кызы төп нигездә улы Әнәс, килене Бинира, оныклары белән яши, 1996 елның 2 апрелендә вафат була. Оныклары аны сагынып искә алалар. Истәлекләр барлау вакытында аларның әбиле чорга кире кайтып, аның кайнар коймакларыннан авыз итәселәре, янәшәсендә булып, иркәләнәселәре килүе дә сизелә. Миңзифа апа турында балаларының, оныкларының сөйләгән истәлекләре аның рухына дога булып ирешсен.

Халидә Габидуллина

Сабыр хатын

“Әбием Рабига Мөхәммәтсафа кызы Сафина-Мәһдиева 1891 елда Татарстанның Саба районы Түбән Симет авылында мулла гаиләсендә туа. Гаиләләре ишле була. Соңрак ятимлек ачысы да эләгә. Бабаем Сөнгатулла Бәдретдин улы Мәһдиевкә кияүгә чыккач, алар Гөберчәк авылында яши башлыйлар. Әби тугыз бала таба. Өчесе тугач та вафат була. Олы кызы Рәкига апа сугыш башлангач, 17 яшендә окоп казырга барган җирдән чирләп кайтып, чәчәк кебек гомерен урын өстендә уздырып, 25 яшендә гүр иясе була. Төпчек кызы Гөлчәчәк арада иң зиһенле, тере, бик матур булып, 4 яшькә җитә, иртә сөйләшә башлый, ләкин кызамык авыруыннан терелә алмыйча, вафат була.

Мин туганда әбигә 68 яшь, аның 4 баласы исән-саулар иде. Берлингача барып җитеп, сугышта сапер-минер булган Рәшит абый (әби аны Габдерәшит дип әйтә иде), 16 яшеннән бригадир булган, аннары гомер буе сәүдә өлкәсендә хезмәт куйган Рауза апа, 44 ел мәктәптә укытучы булып эшләгән әнием Равия һәм татар халкының яраткан язучысы Мөхәммәт абый. Бабаебыз Сөнгатулланы “халык дошманы” дип алып китеп, Казан төрмәсендә атканда әбигә 47 яшь булган. Аңарчы ниләр генә кичермәгән ул. Караңгы төннәрдә билгесез кешеләр бик еш сорау алырга бабайны алып китеп, гаиләнең тынычлыгын бозулар, мал-мөлкәтләрен тартып алулар, колхозга алмыйча ачка тилмертүләр, якыннарын югалту газаплары, куркып, туганнар белән аралашудан мәхрүм итүләр һ.б.

Китап сөючеләргә бу хәлләр барысы да Мөхәммәт абый әсәрләре аша билгеле. Ул үзенең “Торналар төшкән җирдә” повестенда бер бүлекне әбигә багышлый.

Мин үземне белә башлаганда әби инде хәйран таушалган, ап-ак чәчле, чандыр гына карчык иде. Әнием гел мәктәптә, дәресләр беткәч, кочагы белән дәфтәрләр күтәреп кайта, кичләрен дә дәрес планнары төзеп үтә. Мин тулаем әби карамагында. Ул үзе бишвакыт намазын калдырмый торган, бик чиста-пөхтә, дөреслек яратучы кеше иде. Күренекле мәгърифәтче Таип Яхиннар нәселенең бер вәкиле буларак, заманының белемле, аек акыллы, сабыр бер заты иде. Авылда аңа исеме белән түгел, ә зурлап “абыстай” дип дәшәләр, бәлки күп кеше аның исемен дә белмәгәндер. Авыл халкы, бигрәк тә хатын-кыз заты, гаиләләрендә берәр матавык килеп чыкса, киңәшкә әби янына киләләр. Ул тыныч кына бүлдермичә тыңлый, аннан үзенең киңәшләрен бирә. Аның тырышлыгы белән бик күп гаиләләр сакланып калынгандыр. Әби өчен авылда начар нәсел юк, барысы да юньле, эшлекле. Аның кем беләндер сүзгә кергәнен, гайбәт сөйләгәнен ишетеп үсмәдем. Әби зарланырга яратмый иде. Елаганын күрсәтмәде. Үзе дә иркә булмады, балаларын да, оныкларны да артык иркәләмәгәндер дип уйлыйм. Тавышы бик матур, моңлы, Коръәнне көйләп, мәкам белән укый иде. Эче пошкан вакытлары булдымы икән, “Очты дөнья читлегеннән тарсынып күңелем кошы” дип җырлый, ә мин бу сүзләрнең мәгънәсен аңламыйча гына үзем кабатлый идем. “Тәфтиләү” булган икән ул. Гомумән, безнең өйдә Г.Тукай бик популяр булды. Рабига абыстай турында истәлекләрем аңа дога булып барсын. Исән вакытында минем бала гына булуым, аңа хөрмәт күрсәтә алмавым күңелне тырнап тора. Кайтсын иде ул вакытлар, юк шул…

Гөберчәк авылындагы безнең йорт һаман шул ук. 1916 елда бабай салган йорт. Япь-яшь Рабига кайчандыр ничә баласын кочаклап, ире Сөнгатулланы мәңгелеккә озатып калган, оядан очып таралышкан балаларының кайтуын көтеп яшәгән шул ук тәрәзәләр. Әбием кебек авыр тормыш йөген тартып, таушалып киткән, бик зур тарихны үзендә саклап тотучы, үзе моңсу, үзе горур булып, бакча уртасында басып торучы нигез-йорт”, — дип сөйләде оныгы Җәүһәр Галимова.

Рабига Мәһдиева 1971 елның көзендә вафат булып, авыл зиратына җирләнә.

Халидә Габидуллина

Музейда Мәскәү кунаклары

#МЫВМЕСТЕ

#БЕЗБЕРГӘ

#МӘРХӘМӘТЛЕТАТАРСТАН

#ДОБРЫЙТАТАРСТАН

9 сентябрь көнне районыбызның Сикертән авылында туып-үскән, бүгенге көндә Мәскәү шәһәрендә яшәүче, бөтен гомерен хәрби хезмәткә багышлаган Радил Сәләхетдинов үзенең тормыш иптәше, улы һәм килене белән  музеебызның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә булды. Илебезнең төрле төбәкләрендә яшәп тә Радил абыйның татар телендә матур итеп сөйләшүе, якташ язучыларыбызның әсәрләре белән таныш булуы бездә соклану уятты. Сикертән авылы тарихы һәм халкы, шунда туган татар халык драматургы Галиәсгар Камал турында материаллар туплаулары һәм музей ачарга әзерләнүләре хакында сөйләде. Шундый милләт җанлы кешеләр булганда  туган телебез сакланачагына ышанычыбыз артты.

Шәфигулла Гарипов

Аудио


Башка язмалар
вход
Яндекс.Метрика