Парлы гомер

Әллә каян күреп алдым бу гармунчы егетне.

Елмаюы мут булса да, күз карашы өметле.

Гармун моңы, татар моңы тынмасын йөрәкләрдә.

Гармунга кушылып җырлау рәхәт шул бигрәкләр дә.

Пар күгәрченнәр кебек гомер итүче Татарстанның халык артистлары якташыбыз җырчы Рәбига Сибгатуллина һәм баянчы, композитор Фәрит Хатыйповлар икесе дә бер ук елны бер үк айда туганнар. Алар быел 70 яшьлек юбилейларын билгеләп үтәләр.

Рәбига Сибгатуллина 1948 елның 27 гыйнварында районыбызның Иске Иябаш авылында туа. Яңа Кырлай урта мәктәбен тәмамлагач Казанга килә. Теплоконтроль заводында эшли башлый һәм Сара Садыйкова җитәкләгән хорга йөри. Аның киңәше белән Габдулла Тукай исемендәге Татар Дәүләт филармониясенә килә. Зур конкурстан узганнан соң аны 1969 елда Мәскәүгә Бөтенсоюз сәнгать студиясенә укырга җибәрәләр. Ике елдан аны уңышлы тәмамлап филармониягә эстрада җырчысы булып кайта һәм 1995 елга кадәр шунда эшли. Аның башкаруында “Гөлҗамал”, “Бер тауда ун чишмә”, “Назлы гөлкәем”, “Һаман яратам”, “Әрәм буласым килми”, “Алларын алга манам”, “Әйтергә микән, әйтмәскә микән”,”Язмышым бүләге син”, “Эзләдем бәгърем сине”, “Каз канаты”, “Гомер бер генә килә ул”, “Китмим әле яшьлегемнән”, “Без бит Арчалылар” һәм башка бик күп җырларны сәнгать яратучылар яратып кабул итәләр.

Ә Арча кияве Фәрит Хәнәфи улы Хатыйпов 1948 елның 1 гыйнварында Теләче районы Югары Кибәхуҗа авылында туа. Яшьлек еллары Теләче, Саба, Арчада уза. 16 яшеннән баянчы, музыка мәктәбе укытучысы, сәнгать җитәкчесе булып эшли башлый. Халык иҗат йортында баянчылар әзерләү курсында һәм Казан музыка училищесында белем ала, халык иҗатын өйрәнү өстендә эшли. 1972 елдан алып хәзерге вакытка кадәр Габдулла Тукай исемендәге Татар дәүләт филармониясендә баянчы. Фәрит Хатыйповның төрле елларда көй язган җырлары тупланып 1998 елда “Һаман яратам”, 2003 елда “Моңлану”, 2008 елда “Синең нурың”, “2008 елда “Парлы гашыйк”, 2014 елда “Күңелем җырдан тора”исемле китаплары басылып чыкты.

Безнең музеебызда бу китаплар һәм Рәбига Сибгатуллинаның җырлары тупланган аудио, видео дисклар, иҗат концертларының афишалары, фоторәсемнәр, газета-журналларда басылган мәкаләләр саклана.

Фәрит абый белән Рәбига апаның сәхнәдәге чыгышлары, үз-үзләрен тотышлары бик табигый. Аларның бер-берсенә хөрмәт тулы карашлары, елмаюларыннан залга үзеннән — үзе җылылык, җанга рәхәтлек тарала. Сәхнәдә нинди булсалар, көндәлек тормышта да шундый алар: гади, мөлаем, кешелекле, ярдәмчел… Алар бүгенге көндә дә иҗади очрашуларда, концертларда актив катнашалар һәм тамашачыларны сөендереп яшиләр.

Без аларны юбилейлары белән чын күңелдән тәбрик итәбез. Аларга ныклы сәламәтлек, иҗат уңышлары, уллары Илнар, киленнәре Динара һәм оныкларының кайгыртучанлыгын, дусларының ихтирамын һәм игътибарын тоеп яшәүләрен телибез.

“Казан арты” тарих-этнография музее

директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

Солтан Гыйлемхановның тууына 105 ел

Бүген Утар-Аты авылы мәктәбендә, «Казан арты» тарих-этнография музее хезмәткәрләре белән берлектә, РСФСРның мәгариф отличнигы, язучы, шагыйрь Солтан Гыйлемхановның тууына 105 ел тулу уңаеннан иҗат кичәсе булды. Әлеге чарада хезмәттәшләре Илсум Садыйков, Сәвия Вәлиева, Дамира Сафина һәм шагыйрьнең улы, журналист Риман Гыйлемханов катнашты.

“Мәүлид әл-Мәрҗани”

“Һәр елның үз календаре”

Музеебызның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә “Һәр елның үз календаре” дип исемләнгән күргәзмә эшли. Яңа ел бәйрәме көннәрендә музейга килүчеләр аны зур кызыксыну белән карадылар һәм үзләре дә төрле елларда чыккан календарьлар бүләк иттеләр.

Оренбург кунаклары музейда

Кышкы каникул вакытында Арча районына Оренбургтан бер төркем кунак килде. Алар районыбызның икътисади-мәдәни тормышы, крестьян-фермер хуҗалыклары белән танышты һәм, әлбәттә, «Казан арты» тарих-этнография музеенда булды.

  Хәтер сандыгын актарганда…

   Кояш баегач, ике көн рәткә, Сикертән авылыннан үтәргә туры килде. Авылны чыкканда, кечкенә генә утрау сыман җирдә, Хәниф абый һәм Маһруй  апаның йорт-җире кала. Ике кичтә дә йорт тәрәзәләрендә ут балкый иде. Димәк, йортта кеше бар. Иртәгесен ике дә уйламыйча, кызым белән аларның йорт ишеген шакыдык. Ишектән бер апа чыкты. Мин аңа үземнең музейда эшләвемне әйттем, Маһруй апа М.Мәһдиевнең сыйныфташы булган дип аңлата башлауга: «Әйдәгез, әйдә, әни өйдә , керегез. Әле без Кукмарада идек, берничә көннән әнине Казанга алып китәбез”, — дип апа безне өйгә дәште. Апа дигәнем, хуҗабикәнең кызы, Сания исемле икән.

  Өйнең түрендә башына ап-ак яулык бәйләгән, кечкенә генә гәүдәле Маһруй апа утыра. Мин бу апаны беләм, чөнки Сикертәндә гаиләм белән дүрт ел торырга туры килде. Ул вакытта әле мин яшь, аның язучының сыйныфташы икәнен дә белмим.

  — Маһруй апа, мин Мөхәммәт Мәһдиев музеенда эшлим. Син аның белән бергә укыгансың икән. Язучы турында нәрсәләр хәтерлисең, гомумән, мәктәптә укыган вакытлар истәме?-дип сорыйм.

  — Инсульт булды, сеңелем. Күп нәрсә истә түгел. Әйе, Мөхәммәтне беләм. Хәтерлим. Бик әйбәт укыды, акыллы малай иде ул. Мин бишенче сыйныфны гына укыдым шул, урын өстендәге авыру әбине карарга туры килде миңа. Сыйныфташларымны, кайбер укытучыларны беләм, хәтерлим, — дип Маһруй апа һәр сыйныфташының тормышларын барлап чыкты. — Минһаҗева Сания Эзмә авылына кияүгә чыкты. Салих умартачы булып, бик тырышып эшләде, ләкин гомере генә кыска булды, агу эчеп үлде. Бу юлга барырга аның сәбәбе бар иде(аның тарихын да искә төшерде). Мөхәммәтхан үпкә авыруы белән интекте, Наҗия гомере буе Арчада яшәде. Миншәех-колхозчы, куллары алтын иде – итек басты ул. Гамбәр бик матур җырлый иде, Сәгыйдулланың да гомере кыска булды, төрмәгә эләгеп, ул шунда үлде. Мөхәммәтне беләсең, бик тырыш, акыллы малай иде, Казанда зур кеше, язучы булып яшәде…

  — Укытучылардан кемнәрне хәтерлисеңме, Маһруй апа? — дип сорыйм, үземнең кулымда Мөхәммәт абыйның хаты. Анда һәр укытучы турында кыскача белешмә бар. Мин укытучыларның исемнәрен әйтеп торам, ул һәрберсе турында миңа мәгълүмат бирә.

  — Зөһрә апа мәктәп директоры булып торды. Ләкин озак эшләмәде ул. Фәүзия белән Кәүсәрия исемле укытучы кызлар бар иде. Алар гел бергә йөрделәр.Кукмара ягыннан иде алар. Сылу апаны беләм:бик “простой”гына иде ул. Ачлык еллар бит. Ул безне көз көне уракка алып чыга иде, әз булса да тамаклары туяр дигәндер инде. Нурсабах апада квартирада торды. Сары гына Рәшит дигән егет бар иде, ул тарих фәненнән укытты. Сугыш вакыты бит, китте ул.

  — Ул заманда Большов Григорий дигән укытучы сезгә математикадан белем биргән. Син аны хәтерлисеңме?-дип сорыйм Маһруй ападан.

  — Юк шул, хәтерләмим,-ди.

  — Ә Мөкәррәмә дигән укытучыны, ул ботаникадан укыткан?

  — Аны беләм,бик чибәр иде ул. Ә ире Большов иде аның,- димәсенме Маһруй апам. Үзе көлә, үзе белмим дигән иде, хәтер сандыгы ныграк ачылып китте ахрысы. — Тагы Чөмә-Елга авылыннанүпкә чирле Борһан дигән егет укытты безне, немец теленнән керде ул. И, озын иде аның бармаклары, шул озын бармаклары белән төртә-төртә күрсәтә иде тактага язган хәрефләрне. Казанбаштан ике кыз бар иде, бертуганнар. Фәсәхәте укытучы иде, Мәдхиясе Сикертәндә фельдшер булып эшләде. Сеңелем, бер кызык хәл сөйлим әле. Мин бишенчене бетергәч, бик укырга йөрмәдем, әйттем бугай инде, әбине карадым. Әти сугышта үлде, әни конюшняда эшли, без өйдә өч кыз. Мин укырга бармагач, тарихтан укыткан Мәсхүдә апай өйгә килде. Бик кырыс, усал иде ул. Укырга йөрмәгән өчен мине ачулана бу. Ул заманда сыерны өйгә кертеп башак ашату бар иде. Мәсхүдә апа өйгә кергәндә сыер ашап торган, ул озын мөгезле башын укытучыга борып, сөзмәкче булды. И, шуннан китте теге апа “җенләнеп”, үзләре генә түгел, маллары да каршы тора дигәндер инде ул. Мин кушмаган бит инде ул сыерга мөгез болгарга. Без, балалар бит, көлгәнбездер дә инде.

  — Укырга нәрсәләр белән йөрдегез соң ул заманда?

  — Әти Чүриле базарыннан ике фанер сумка алып кайтты: берсе миңа, икенчесе сеңелем Фәнирәгә. Минеке яшел төстә, аныкы сары иде. Сары зур кәгазьләр була иде. Аларны дәфтәр сыман итеп кисә идек, шуңа яздык. Карасы да юк заманнар бит ул. Китаплар булгандырмы инде ул, хәтерләмим. Ашханәдә дежур тора идек. Гайшә апа пешерә иде.

  — Шулайдыр, Маһруй апа. Мөхәммәт абый язган хатта менә мондый юллар бар. Укып күрсәтим әле мин сиңа: “…Ашны Сикертәннән бер әби пешерә иде, ул тәмле ашны әби безгә гадел итеп, тигез итеп чүмечләп бүлеп бирә иде. Һәм мөләем йөзе белән безнең ашаганга шатланып, рәхәтләнеп карап тора иде. (Әллә Гайшә исемле идеме?)”

  Хәтерем бик начарланды дисә дә, Маһруй апа,сөбеханалла, күп нәрсәләрне күңелендә яңартты. Көтү куганда гел ап-ак яулык бәйләп йөрүен дә, кирәк чакта колхоз рәисенә дә үз фикерен җиткерә белүен дә искә алды. Сердәшчеләре кемнәр икәнлеген дә , гаилә дуслары, күршеләре, балалары, туганнары белән дус-тату яшәвен дә белдем. Гомере буе механизатор булып эшләгән ире Хәниф абый белән дөньяга алты бала тудырып, матур тормыш юлы үткәннәр алар. Хәниф ага сиксән ике яшендә дөнья куйган. Бүгенге көндә Маһруй апа балалары тәрбиясендә кадерле әни, яраткан әби булып яши.

  Бу очрашуда мин М.Мәһдиев турында гына түгел, ә үземнең әти-әнием, әбиләрем , ирем хакында да җылы фикерләр ишетүемә бик шат идем. Маһруй апа аларны хөрмәт белән, яратып искә алды. Яхшылык онытылмый бит ул.

Халидә Габидуллина, М.Мәһдиев музее мөдире. Арча, Гөберчәк.

Яңа ел бәйрәменә старт бирелде

Бүген Арча стадионында «Казансу» паркының икенче өлешен һәм Яңа чыршысын ачу бәйрәме булды.

 

Беренче татар басма календарының авторы — Яңа Кишет егете

«Казан арты» тарих-тарих-этнография музееның әдәбият-сәнгать бүлегендә календарь тарихына багышланган күргәзмә эшли.

Календарь — елның барлык көннәре исемлеге һәм белешмә мәгълүматләр туплаган вакытлы матбугат басмасы. Календарь көндәлек, атналык, айлык, еллык итеп төзелә. Татар телендә беренче календарьны якташыбыз, Яңа Кишет авылында туып-үскән мәгърифәтче, тәрҗемәче Рәхмәтулла бине Имәнколый бине Нурсәед әл-Кишети (Рәхмәтулла Әмирханов) “Горрәнәмә” исеме белән 1841 елда Казан университеты типографиясендә бастыра. Аннан соң “Горрәлек”, «Тәкъвиннамә» “Салнамә” исеме белән календарьлар нәшер ителә. 1871-1995 елларда Каюм Насыйри, беренче мәртәбә календарь сүзен кулланып, 24 өстәл календаре чыгара. 1890 елларда стенага эленә торган айлык, атналык календарьлар нәшер ителә. ХХ йөздә кесәдә йөртелә һәм ертып алына торган календарьлар барлыкка килә. 1990 еллардан татар мөселман өстәл календарьларын төзү һәм бастырып чыгару җайга салына.

Хөрмәтле укучылар! Әгәр дә сездә элекке календарьлар бар икән, аны һич икеләнмичә, «Казан арты» музее фондына тапшыра аласыз. Алар анда кадерләп сакланачак һәм төрле күргәзмәләргә куелачак.

«Арча кичләре, сагыну хисләре…» әдәби-музыкаль кичә

Бүген музеебызда «Арча кичләре, сагыну хисләре…» дип аталган әдәби-музыкаль кичә узды. Бу кичәбез фронтовик шагыйрь, бик күп җырлар авторы Мостафа Ногманның тууына 105 ел тулуга багышланды. Мостафа Ногманның иҗаты белән якыннан таныштык, җырларын тыңладык, шигырьләрен укыдык. «Казан арты» тарих-этнография музее директоры урынбасары Гарипов Шәфигулла Зәйнулла улы Мостафа Ногманның биографиясе, иҗаты турындагы тулы мәгълүматны кичәбез кунакларына җиткерде. Арча педагогия көллияте студентларының Мостафа Ногман сүзләренә язылган җырлары әдәби-музыкаль кичәбезне тагы да җанландырып, ямьләндереп җибәрде. Килгән кунаклар арасында да якташыбыз турында якты истәлекләр сөйләүчеләр күп булды, кичәбезне тулыландырып бәйрәм рухы керттеләр. Киләчәктә дә аның иҗаты, җырлары, шигырьләре онытылмасын иде!

 

Шамаилләр күргәзмәсе

Бүген «Казан арты» тарих-этнография музеенда Фәрит Салиховның шамаилләр күргәзмәсе ачылды. Күргәзмәгә куелган әсәрләр белән 2018 елның гыйнвар урталарына кадәр танышырга мөмкин. Керү бушлай.

Аудио


Все аудио
Публикации
вход
Яндекс.Метрика