Якташыбыз – юмор остасы

Тотып алдырмадым,

Борып салдырмадым.

Илледә дә, хәтта алтмышта.

Шуңа һәркөн

Ихлас күңелемнән

Рәхмәтләр укыймын язмышка.

Менә инде бүген

Алтмыш тугызны да

Йомгаклап та куйган икәнмен.

Җитмештә дә әле,

Алла бирсә,

Борып салдырмаска исәбем.

— дип  шаярып яза Иске Төрнәле авылында туып-үскән якташыбыз Рәис Гайнетдинов үзенең “Борып салдырмаска исәбем” дигән шигырендә. Инде аңа шигырьдә язылганча 69 гына түгел, быел 26 апрельдә Рәис Габделхак улы үзенең 80 яшьлек юбилеен билгеләп үтте. Рәис абый бик күп кызыклы шигырьләр, юмористик хикәяләр авторы. Аның 2009 елда “Ышанмасаң, ышан!..”, 2016 елда “Елмаеп яшик әле”, 2019 елда “Булгандырмы, юктырмы…” дип исемләнгән китаплары басылып чыкты. Китапларның исеменнән күренгәнчә аларның эче тулы Рәис абыйның тормышында очраган кызыклы вакыйгалар, шаян хәлләр.

Музей хезмәткәрләре буларак, без, бүгенге көндә Әлмәт шәһәрендә яшәп, актив иҗат итүче якташыбыз Рәис абый Гайнетдинов белән даими элемтәдә торабыз.  Ул үзенең тормыш юлы турында:  “Мин 1939 елның 26 апрелендә Арча районының Иске Төрнәле авылында дөньяга килгәнмен. Әтием Габделхак, әнием Каймә шул авылдан, ата-анасыз үсеп, ике ятим бергә гаилә корып, дөньяга дүрт бала тудырганнар. Әти 1941 елда Совет Армиясенә алынып, 1942 елда Бөек Ватан сугышы кырларында хәбәрсез югалды. Балачагым сугыш һәм аннан соңгы авыр бөлгенлек елларында узды. 1946 елда укый башлап,  туган авылда 7 сыйныфны тәмамладым. Җиде чакрым ераклыктагы Урта Пошалым авылына җәяү йөреп, урта белемгә ия булдым. Бер ел Казанда техник училищеда укып, Әлмәт шәһәренең Миңлебай газ эшкәртү заводында компрессорлар машинисты булып эшли башладым. 1959-1962 елларда армия сафларында чик сакчысы хезмәтен башкарып кайткач, шул ук заводта эшемне дәвам итеп, Мәскәү нефть институтының Әлмәт кичке факультетын тәмамладым.

1968-1976 елларда Әлмәт шәһәренең “Татспецстрой” трестында инженер, бүлек җитәкчесе, идарә башлыгы урынбасары, “Строймеханизация” трестының партком секретаре хезмәтен башкардым. 1976-1983 елларда Коммунистлар партиясенең Әлмәт шәһәр комитетында бүлек мөдире һәм икенче секретарь вазифаларын башкардым. 1983 елдан “Татнефть” берләшмәсенең Әлмәт автомобиль юллары идарәсен җитәкләдем, 1999 елдан – лаеклы ялда.

Хатыным Илкинә белән 55 ел бергә гомер кичереп, Радик һәм Рамил атлы ике малай үстердек. Алар югары белем алып, үз гаиләләрен корып, безгә 6 онык, ике оныкчык бүләк иттеләр инде. Хәзерге көндә шулар өчен куанып яшибез.

Кече яшьтән үк иң яраткан шөгыльләремнең берсе шигырьләр, хикәяләр, юморескалар язу булды. Дүртенче сыйныфта укыганда ук “Коммунизм юлы” дип аталган беренче шигырем Арча районы гәзитендә басылды.  Күп язмаларым шәһәр һәм республикабыз гәзит-журналларында, бигрәк тә сатира һәм юмор журналы “Чаян”да басылып, еш кына радио аша укылып киләләр. 2009 елда “Ышанмасаң, ышан” дип аталган сатира һәм юмордан торган беренче китабым, аннан соң башкалары дөнья күрде”,- дип горурланып сөйләде.

“Скорый”га утырдым

Телевизордан еш карап

Тау чаңгычыларына,

Көнләшеп куйдым аларның

Оста шууларына.

Ә мин алардан киммени,

Дигән уй килде башка.

Кирәк-яракларны алып,

Киттем беркөн тау якка.

Менә, тау башына менеп,

Карап торам ис китеп:

Бар да ут өергән кебек,

Китәләр таудан төшеп.

Алардан калышмас өчен

Төшеп киттем күз йомып.

Аска төшкәч, кайтып киттем

“Скорыйга” утырып.

 

Ни дигән сүз?

            Фәтхетдин бабай белән Фәүзия җиңги үзләренең алтын туйларын үткәрәләр икән. Мәҗлесне алып баручы тамада кич буе бер сүзсез утырган Фәтхетдинне телгә китерү теләге белән:

     — Абзый, әйт әле, син Фәүзия апаны яшь чакта ни өчен яраттың да, хәзер ни өчен яратасың?-дип сорый.

      Беркавым уйланып утырганнан соң Фәтхетдин карт тамак кырып ала һәм:

     — Ни өчен дип, яшь чакта ул бик чибәр иде, шуңа яратканмындыр, хәзер мин аны теге ние өчен яратам,- дип куя.

      Мәҗлестәгеләр тәгәрәшә-тәгәрәшә көлеп туктауга, тамада янә сорап куя:

      — Ние өчен дигәнең ни өчен була соң ул, абзый?

      — Ние шул, теге субсидия белән пенсиясе инде, — дип сүзен тәмамлаган ди Фәтхетдин карт.

 

Гомерем көзенә кергәч

Халкыбызда бер әйтем бар:

Ир-ат өч гамәл үтәргә

Тиеш үз гомерендә:

Йорт салып, агач утыртып,

Балалар үстерергә.

Күп көч куеп, мин аларның

Барысын да үтәдем.

Башта агач утырттым,

Хәтта бакча үстердем.

Балаларга килгәндә дә

Маһы бирмәдек бугай:

Хатынкаем бер-бер артлы

Алып кайтты өч малай.

Ныклап тырышкач, йортның да

Менә дигәнен салдым.

Өч гамәлне дә үтәгәч,

Чын күңелдән куандым.

Әмма ләкин, яши торгач,

Уйга калдым бер вакыт:

Ир-атка бу йөкләмәләр

Булмыйлар микән артык?

Чөнки тудырган балалар

Үсеп буйга җиттеләр.

Бер-бер артлы гаилә корып,

Таралышып беттеләр.

Ә бакчаны хатын белән

Икәүләп эшкәртәбез,

Утыртабыз, чүп йолкыйбыз,

Җәй буе су сибәбез.

Салган йорт та үзем белән

Бергә картаеп килә:

Я түшәменнән су тама,

Я бер җире кителә…

Ул вак-төякләргә бәлки

Булыр иде түзәргә.

Ә газ, ут, су, телефонга,

Җиргә миңа түләргә.

Бу тормыш бик сәер икән,

Башта гамәлен бирә.

Аннары гомере буена

Ирне ат кебек җигә.

Әйтемне уйлаучы, шаять,

Үзе ир-ат булмаган.

Гомерем көзенә кергәч,

Шул турында уйланам.

 

Менә шундый мавыктыргыч шаян  хикәяләр һәм шигырьләр язган   Рәис абый Гайнетдинов хезмәттәге уңышлары өчен “Почет билгесе” орденына һәм “Татарстан Республикасының атказанган төзүчесе” дигән мактаулы исемгә лаек була. Әлмәт шәһәре төзелешенә һәм үсешенә үзеннән зур өлеш керткән, кайда гына эшләсә дә һәркем өчен үрнәк, яшьләргә остаз булган, әдәбият һәм сәнгать белән шөгыльләнергә вакыт тапкан, туган авылы Иске Төрнәле халкы белән даими аралашып яши торган якташыбыз белән без чиксез горурланабыз һәм киләчәктә дә Рәис абыйдан  кызыклы  әсәрләр көтеп калабыз.

«Казан арты» тарих-этнография музее

 директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

Мөхәммәтле Гөберчәк

Хезмәттәшебез Халидә Габидуллинаның “Мөхәммәтле Гөберчәк” исемле китабын халыкка тәкъдим итү кичәсе булып узды.

Бу кичәдә бик күп кунаклар: “Казан арты” музее коллективы, Сеҗе авыл җирлеге башлыгы Гыйбадуллина Гөлфия Мансур кызы, М.Мәһдиевнең апасы Равиянең кызы Җәүһәр Галимова, Арча китапханәсеннән Хәнәфиева Илсияр Васил кызы, Галимова Әлфия Нәкыйп кызы,  язучы Роза Шәйхетдинова, М. Мәһдиевны якыннан белгән, аның белән аралашкан, шушы китаптагы язма геройлары, Гөберчәк авыл халкы катнашты.

Халидә апаның М.Мәһдиев турында истәлекләрне җыйнап, китап чыгаруы авыл халкы өчен, Арча халкы өчен, һәркем өчен зур горурлык. Мөхәммәт Мәһдиевне якыннан белгән, аның белән аралашкан иптәшләренең, бергә уйнап үскән балачак дусларының, сыйныфташларының истәлекләрен барлап, шундый эчтәлекле, бик күп мәгълүмат туплаган китап бастырып чыгара алуыгыз сезнең зур хезмәтегез. Кичәдә катнашучы һәркем китап авторына үзенең җылы сүзләрен, матур фикерләрен, “Мөхәммәтле Гөберчәк” исемле китапка сөенү хисләрен чын йөрәктән белдерделәр.

«Музейлар төне — 2019»

“Музейлар төне” уңаеннан Арча шәһәре буенча җәяүле экскурсия оештырылды. Музеебызның актив ветераннары Рәмзия Шәриповна эвакогоспиталь турында, Әминә Гаязовна КБО тарихын сөйләделәр. “Казан арты” музееның туган якны өйрәнү мөдире Ленар Илгиз улы Арча тарихы турында кызыклы мәгълүматлар бирде. Шулай ук “Казан арты” музееның әдәбият һәм сәнгать бүлеге җитәкчесе Шәфигулла Зәйнулла улы Арча ягы язучылары, “Әдәбият һәм сәнгать” музее турында истәлекләрне халыкка җиткерде.

Мәхәббәт тарихлары

Габдулла Тукай исемендәге Арча педагогия көллиятенең 2 курс студентлары Зөһрә Кәримова җитәкчелегендә  музеебызның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә булдылар. Гаилә көне буларак Гомәр Бәширов, Гариф Ахунов, Мөхәммәт Мәһдиев, Диас Вәлиев һәм башка язучыларның гаиләләре,  аеруча  аларның мәхәббәт тарихлары турында кызыксынып тыңладылар һәм бик күп сораулар бирделәр. 2019- Театр елы уңаеннан якташ драматурглар, режиссерлар, артистларга багышлап эшләнгән өстәмә экспозицияләрне яратып карадылар, һәрберсе турында  кирәкле мәгълүматлар алдылар.

“Казан арты” тарих-этнография музееның

 директор урынбасары Шәфигулла Гарипов

Олы рәхмәт әйттеләр

Бүген Г. Тукай исемендәге Арча педагогия көллияте студентлары музеебызда кунакта булды. Ленар Илгиз улы тарафыннан тирәнтен эчтәлекле экскурсия тыңладылар.

15 май – Халыкара гаилә көне

Аякны-кулны, ботны-чатны дигәндәй, малайларча як-якка ташлап өйалдында йоклап яткан чагым. Бервакыт йокы аралый әнинең башымнан сыйпавын тойдым, ягымлы тавышын ишеттем:

-Тор инде, улым, тор, бик озак йокладың. Әнә Хәкимҗаннар әллә кайчан урамда инде…

Колагым ишетә, әмма күзем ник кенә ачылсын! Йокы мине шундый рәхәт эчендә оетып яткыра, бу рәхәтне качырмас өчен минем хәтта кыймылдап кына да карыйсым килми.

Бераздан әни йомшак кына тагын бер дәшеп куйды. Минем дә инде йокым бераз ачыла башлады… Торырга вакыт икәнен дә чамалыйм. Әмма бераз иркәләнәсем килебрәк ятам. Ник дисәң, олылар иртәдән кичкә кадәр гел аяк өстендә, гел эштә. Кайчан тагын шулай баштан сыйпыйлар бит әле.

Менә ачык ишектән әти тавышы колакка чалынды:

— Һи! Бу малай һаман тормыймыни әле? Нигә уятмыйсың? Белми ятканга охшый. Бия аңа колын алып кайтты бит!

Колын! Шуны гына ишетүем булды, ялт итеп сикереп торуым булды. Шулай булмыйча соң! Авыл малаеның иң мавыктыргыч, иң матур хыялларыннан берсе шул колын лабаса инде!

Бу өзек халык язучысы, якташыбыз Гомәр Бәшировның “Туган ягым — яшел бишек” повестеннан алынды. Анда кечкенә Гомәргә карата әти-әнисенең җылы, йомшак мөнәсәбәте күренеп тора. Ул һәр гаиләдә шулай булырга тиеш тә.

Һәр елны 15 май көнне Халыкара гаилә көне билгеләп үтелә. Бу бәйрәм Берләшкән милләтләр оешмасы генераль ассамблеясы тарафыннан 1993 елның 20 сентябре карары нигезендә үткәрелә. 15 майда Гаилә көне уңаеннан төрле чаралар үткәрелә һәм аларның максаты гаилә әгъзаларына булган мәхәббәт, хөрмәт хисләрен яңарту, ә иң мөһиме һәр гаиләдә бер-берсенә карата игътибар һәм ихтирам итүне арттыруга ирешү.

Гаилә — ул әти-әни, әби-бабай, абый-апа, эне-сеңел, туганнар, баш өстендә бер түбә, бер үк фамилияләр, буыннан-буынга өзелмичә дәвам итүче тирән тамырлы нәсел җебе. Матур гаилә кору, анда бер-береңә ярдәмләшеп яшәү- һәрберебезнең изге бурычы. Гаиләнең нигезе нык булырга тиеш, нигезе нык булмаган йортның да стеналары ярыла яки  бөтенләй җимерелә. Гаилә тормышы һәркем өчен дә зур сынаулар аша үтә торган сикәлтәле юл кебек. Гомүмән һәр гаилә — үзе бер серле сандык.

Җир шарында берничә миллиард кеше бар, һәм һәркем үзенчә яши. Тик шунысы уртак, җир йөзенә һәркем дә яратырга, бәхетен табарга, гаилә корырга һәм балалар үстерергә килә. “Мәхәббәт дигән очар кош бардыр, канатлары пардыр…” – борынгылар әнә шулай җырлаган. Гаилә коручы яшьләргә киңәш итеп:»Әти-әниегез сезне кадерләп үстергән, белем һәм тәрбия биргән, үзегез теләгән һөнәрне  үзләштерергә ярдәм иткән. Менә сез бервакыт күңелегезгә хуш килгән, аннан башка яши алмаячагыгызны аңлаган ярыгызны очратасыз. Һавада очып йөрүче тузан бөртекләре дә очрашмаска, бәрелешмәскә мөмкин, күктәге йолдызлар да шулай ук. Ә менә сез кайдадыр очраштыгыз, уй фикерләрегез, хыялларыгыз туры килә,  билгеле бер вакыт бер-берегезне өйрәнеп бетергән кебек буласыз һәм кеше гомерендә бер генә тапкыр була торган хыялны тормышка ашырырга, гаилә корырга уйлыйсыз. Сезне беркем дә бу адымга барырга мәҗбүр итми, гаилә нык булсын өчен икегез дә көрәшергә, бер-берегезгә ярдәм итәргә тиешсез. Һәркайсыгызга иртән теләп эшкә барырга, ә кичен яратып, сагынып гаиләгезгә кайтырга насыйп булсын. Шул вакытта сез иң бәхетле пар, ныклы гаилә, балаларыгыз өчен үрнәк әти-әни булырсыз. Бәхет үз кулыгызда, бары тик икегездән генә тора”,- дип әйтәсе килә.Яшьләр гаилә коруга җиңел генә карамасыннар, уйласыннар, әти-әниләре, туганнары белән киңәшсеннәр иде.

Гаилә  — ул җәмгыятебезнең нигезе, киләчәгебезнең үсеше гаиләләрнең татулыгына, ныклыгына бәйле. Һәр гаилә дәүләтне ныгытуга һәм халкыбызның иминлеген арттыруга булышлык итә. Гаиләнең төп максаты – балалар тәрбиләү, ә бала – гаилә җимеше, гаилә бәхете.

                        Һәр гаилә – үзе бер ил бит ул,

                     Аның суы да бар, җире дә.

                                 Анда һәрчак тыныч кына булмый,

                   Исеп китә кайчак җиле дә.

                        Һәр гаилә — үзе бер ил бит ул,

             Анда туып-үсә балалар.

                    Илдә яхшы ата хуҗа булса,

                    Алар бар да кеше булалар.

      Һәр гаиләгә бәхет һәм иминлек телибез, гел шулай бер-берегезгә якты йөзле, тәмле сүзле булып калыгыз, балаларыгызны, оныкларыгызны, туганнарыгызны һәм дусларыгызны сөендереп, исән-сау булып тыныч, мул тормышта яшәгез. Гаилә учагы һәркемне тормыш зилзиләләреннән саклап, үзенә тартып торсын, ата-аналар белән балалар арасындагы мөнәсәбәтләр җылы, ихтирамлы булсын. Сезне  Халыкара гаилә көне белән котлыйбыз!

                                             “Казан арты” тарих-этнография музее

                                                           директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

Сугыш чоры баласы

Авылдашым Диләрә Әхмәдуллина әтисе сугышка киткәндә хәтта бу дөньяга тумаган да булган.  Нигамәт Сибгатуллин кызы туу турындагы хәбәрне сугыш кырында гына белә. Ләкин ул яу кырыннан кайтмый, һәлак була. Үз гомерендә бер тапкыр әтисен күрмәгән, аңа «әтием» диеп эндәшә алмаган Диләрә апа әтисе турында әнисеннән ишеткән хатирәләр белән яши. Фотоларда – тарих, дибез. Чыннан да, фотолар күп тарих саклыйлар. Бөек Җиңүнең 74 еллыгын каршылаган көннәрдә Диләрә апа белән шул фотоларга күз салдык. Анда әтисе, туганнары, авылдашлары, классташлары, укытучылары турында күп истәлекләр сакланган.

Һәркемгә ошады

Бөек Ватан сугышының 74 еллыгын билгеләп үтү көнендә “Үлемсез полк” парадында катнашучылар музеебызның әдәбият һәм сәнгать бүлеге бинасы янына җыйналдылар. Аларның һәрберсе Бөек Ватан сугышында катнашкан туганнарының фотопортретларын тотып килгәннәр һәм алар турында горурланып сөйләделәр. Ул көнне теләүчеләр музейдагы “Бөек Ватан сугышында катнашкан якташ язучыларыбыз иҗаты” кургәзмәсе белән таныштылар, аларның сугышта күрсәткән батырлыклары турында мәгълүматлар алдылар.

Музеебызда кечкенә кунаклар

Бүген музеебызда Арчаның 11 нче номерлы балалар бакчасында тәрбияләнүче балалар кунакта булды. Алар игътибар белән экскурсия тыңлады, «Сезнең каһарманлык үлемсез» дип исемләнгән күргәзмә белән танышты.

Бәйрәмгә әзерләнәбез

Аудио


Башка язмалар
вход
Яндекс.Метрика