Өстеял авылы

Бүген Арча районының юкка чыккан авыллары буенча беренче треккинг оештырдык. Әлеге сәяхәт һәм Өстеял авылы тарихы турында тиздән укырга мөмкин булачак.

Әнәс Галиев туганнары бездә кунакта

 

Фронтовик язучы Әнәс Галиевның язмалары “Татарстан яшьләре” газетасында еш басыла, аның иҗатына игътибар зур. Әнәс Галиевның Казан шәһәрендә гомер итүче бертуган сеңлесе, Татарстанның атказанган табибәсе Мәсхүдә Гыйззәтуллина безнең музейның әдәбият һәм сәнгать бүлегендә булды. Абыйсының иҗатына багышланган экспозицияне карады, фикерләрен әйтте һәм өстәмә материаллар тапшырды. Әнәс абыйның сеңлесе Өммегөлсемнең Арчада яшәүче кызы Фәридә, аның тормыш иптәше Әгъләм Вәлиевләр дә Әнәс абый турындагы истәлекләрен яңарттылар һәм музей белән таныштылар.

“Казан арты” тарих-этнография музее

директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

 

 

 

 

Шафигулла Гарипов: “Пабло Пикассо якташыбыз Фарух Әхмәдуллинны Франциягә чакырган”

Бүген Арча районы Түбән Мәстәскә мәктәбендә рәссам һәм шагыйрь, сугыш ветераны Фарух Әхмәдуллинның тууына 90 ел тулу уңаеннан күргәзмә ачылды.

“Парижда “Исскусство России” исемле выставкада аның 20 картинасы куела. Шул вакытта күренекле рәссам Пабло Пикассо аны Франциядә аерым күргәзмә оештырырга чакыра. 1984 елда Мәскәүдә бөтенсоюз күләмендәге, шулай ук Казан шәһәрендә төрле күргәзмәләрдә катнаша.

Рәсем сәнгате буенча һөнәри белеме булмаса да Фарух абый утыз елдан артык гомерен картиналар, эскизлар ясауга багышлый. Табигать күренешләрен сүрәтләү белән генә чикләнмичә ул Ленин тематикасын, Кореяда булган урыннарын, төрле шәһәрләрдәге истәлекле урыннарны рәсемгә төшерә. Безнең музейда да аның почта аша җибәрелгән зур форматта булмаган картиналары, эскизлары, әсәрләре басылган китаплары бар. Озак еллар дәвамында ул әдәбият һәм сәнгать музееның ул вакыттагы директоры Ринат Гаделшин белән хат алышкан, бу хатлар музей фондында саклана. Фарух абыйның тормыш юлы, иҗатын ачыклауга аларның ярдәме бәяләп бетергесез”, – дип сөйләде әлеге күргәзмә белән укучыларны таныштырган Шәфигулла Гарипов.

Түбән Мәтәскә мәктәбе директор урынбасары Лилия Закирова: “Фәрух Әхмәдуллинның иҗаты Мәтәскә, Мөндеш ягына кайтуын зур ачышларның берсе итеп кабул итәргә кирәк, Арча тарихында әлегә кадәр мондый масштабтагы рәссам билгеле түгел”, – дип сөйләде. Мәктәп директоры Зөлфәт Дәүләтбаев һәр класста рәсем дәресләрендә берәр сәгать рәссам иҗатына багышланачак, дип вәгъдә бирде.

Күрмәзмә Түбән Мәтәскә мәктәбендә 28 ноябрьгә кадәр эшләячәк. Биредә Арча шәһәрендәге «Казан арты» тарих-этнография музее фондында сакланган материаллар урын алган.

Фарух Зиннәт улы Әхмәдуллин 1928 елның 20 августында Мөндеш авылында дөньяга килә. Туган авылында һәм Казанбаш мәктәпләрендә белем ала. 1943 елда Үрнәк совхоз-техникумында комбайнёр, тракторист һөнәрләрен үзләштерә. 1948-1950 елларда Вольск хәрби училищесында укый. 1951 елда Кореяга спецзадание үтәргә җибәрелә. 1953 елдан Ворошилов, Уссуруйск, Советская Гавань шәһәрләрендә хезмәт итә, “Батырлык өчен” медале белән бүләкләнә. 1954 елда диңгез авиациясенә күчерелә. Чит илдә хезмәт иткәннәрне гаепләү башлангач, Фарух Әхмәдуллин да күп тапкыр сорау алулар аша үтә, дәрәҗәләреннән мәхрүм калып, аңа хәрби хезмәттән китәргә кушалар. Ф.Әхмәдуллин Арчага кайта һәм беренче мәктәптә укытучы булып эши, 1958 елда чирәм җирләрне үзләштерүгә чакыруны кабул итеп, шунда китә һәм 1966 елларга кадәр илебезнең төрле ерак шәһәрләрендә, Казахстан, Үзбәкстан, Чиләбе өлкәсендә художник-оформитель булып эшли, конкурсларда, күргәзмәләрдә катнаша, премияләр, дипломнар белән бүләкләнә. 1988 елдан рәссам Чиләбе өлкәсенең Точильное посёлогында яши. 2000 елның 19 январендә вафат була.

Ф.Әхмәдуллин 1958 елдан Арчага кайтмый, әмма туган авылын сагынып шигырьләр иҗат итә. Музейга юллаган бер хатында: “Мөндеш авылының китапханәсе минем балачакның бишеге булды”, – дип яза.

 

Зиннур Тимергалинең «Киселгән тамырлар» әсәренә әдәби суд

Язучы һәм журналист Вакыйф Нуриев “Фидакарь хезмәт өчен” медале белән бүләкләнде

         12 ноябрь көнне Татарстан Язучылар берлегенең Тукай клубында  якташыбыз, язучы, журналист Вакыйф Вәкил улы Нуриевка 60 яшь тулу уңаеннан “Җаннарны чайкар чак” дип исемләнгән әдәби-музыкаль кичә булды. Бәйрәмне якташыбызның хезмәттәше Камил Кәримов кызыклы итеп алып барды. Кичәдә  Татарстан мәдәният министрлыгыннан министр урынбасары Дамир Натфуллин, Язучылар берлеге  рәисе Данил Салихов, “Казан утлары” журналының баш мөхәррире, якташыбыз Рөстәм Галиуллин, шул ук журналның  баш мөхәррир урынбасары Рамил Ханнанов, Арча муниципаль районы башкарма комитеты җитәкчесе  урынбасары Рамил Гарифҗанов һәм мәдәният идарәсе җитәкчесе Рамил Мөхетдинов, якташ язучыларыбыз Хәнәфи Бәдигый, Гүзәл Әдһәм, Наил Касыйм, авылдашы Фәрит Хуҗин һәм башкалар чыгыш ясап, юбиляр турында үзләренең фикерләрен җиткерделәр, бүләкләр тапшырдылар.

      Юбилярны котлап Татарстанның халык артисты Хәлим Җәләй “Әбиемә — әфлисун” повестеннән,  Татарстанның халык, Россиянең атказанган артисты Дания Нурлы “Мәһдиев һәм…” повестеннән өзекләр, Галиәсгар Камал исемендәге татар дәүләт академия театры артисты Фәннүр Мөхәммәтҗанов “Кыйгак” хикәясен укыдылар. Кичәгә килүчеләр аларны тыңлап якташыбызның әнисе Нәкыя апа һәм Мөхәммәт Мәһдиевләрнең сугыш елларында Үрнәк бистәсендә урнашкан Арча педагогия училищесында укыган вакытларын искә төшерделәр, Вакыйф Нуриевның язу осталыгына сокландылар. Казан театр көллияте укучылары аның кызыклы хикәяләрен сәхнәдә уйнап күрсәттеләр. Якташыбыз Татарстанның халык артисты Рөстәм Закиров, аның тормыш иптәше Люция Мусина, журналист Земфира Гыйлметдинова һәм Рафаил Сафин үзләренең җырлары белән тамашачыны ял иттерделәр. Ә инде Татарстанның халык артисты Рафаил Сәхәбиев башкаруындагы җырлар кичәдә катнашучылар күңелендә озак сакланыр. Татарстанның атказанган сәнгать эшлеклесе Алмаз Хамзинның Вакыйф Нуриев сүзләренә көен язып, үзе үк башкарган “Җиләк” җыры якташыбызның шигырьләр дә яза башлавын раслады. Юбиляр өчен кичәнең онытылмас мизгеле — районыбызның күренекле баянчысы Вәгыйз Әһлиуллинның гармунда татар халык көйләрен яңгыратуы, Татарстанның атказанган мәдәният хезмәткәре Рәсих Галимҗановның  “Арча” җырын башкаруы булгандыр.

      Бу бәйрәмгә килгән язучылар, сәнгать эшлеклеләре “Казан арты” тарих-этнография музееның әдәбият һәм сәнгать бүлеге оештырган күргәзмәне карап, һәрберсе үзләренең фикерләрен җиткерделәр. Авылдашы Фәрит Хуҗин  Вакыйфның күргәзмәгә куелган балачак карточкаларын карагач: «Мин дә Сеҗе авылыннан, Вакыйфның апасы Ләйлә белән бер класста укыдык, Вакыйф та безнең класста укыды, чөнки ул вакытта беренче һәм өченче класстарны бергә укыталар иде. Әниләре Нәкыя апа 45 ел Сеҗе мәктәбендә башлангыч классларны укытты, әтиләре Вәкил абый колхозда инженер-механик иде. Алар балаларын хезмәткә өйрәтеп тәрбияләделәр.Вакыйф та аларның йөзенә кызыллык китермәде, тырышып югары белем алды, соңгы курсларда ук эшли башлады. Аны хөрмәт итүләрен бүгенге кичәгә Республикабызның мөхтәрәм язучылары, күренекле кешеләре килү раслап тора. Мин авылдашым белән чиксез горурланам”,- дип искә алды. Татарстанның  халык шагыйре Равил Фәйзуллин:”Арчалар үзләренең якташларының хезмәтләрен бәяли һәм күрсәтә беләләр. Менә бүген дә барыбыз да хөрмәт иткән, һәрберебезгә ярдәм итәргә әзер торган Вакыйф Нуриевны котлау өчен барысын да эшләгәннәр. Минем дә Арчада туасы килеп китте”,- диде. Мәскәүдән  кайткан, Вакыйф Нуриев белән Язучылар берлегендә бергә эшләгән, язучы, “Татар дөньясы” гәҗитенең баш мөхәррире  Ринат Мөхәмәдиев:” Вакыйф үз эшен бик төгәл, җиренә җиткереп башкара. Намуслы, тыйнак, ярдәмчел булуы аны башкалардан аерып тора, мин аны бик хөрмәт итәм”,- дип горурланып сөйләде. “Вакыйфны Арча районында чыккан “Коммунизмга” газетасы язучы итте, аның һәр номерында Сеҗе мәктәбе укучылары тормышы турында мәкалә басыла иде. Кайда тимурчылык хәрәкәте әйбәт эшли, кем күпме метал, макулатура җыйган, укучылар үзешчән сәнгатьтә ничек катнашалар – болар турында якташым гел язып торды. Аның талантлы журналист, язучы буласы яшьтән билгеле иде”,- ди якташыбыз, язучы  Гүзәл Әдһәм.

        Янә сөендергәне — Татарстан Республикасы Президенты Указы белән, массакүләм мәгълүмат чараларын үстерүгә зур өлеш керткәне һәм күпъеллык нәтиҗәле хезмәте өчен “Татмедиа” акционерлык җәмгыяте филиалы – “Казан утлары” журналы редакциясе җаваплы сәркатибе Нуриев Вакыйф Вәкил улы Татарстан Республикасының “Фидакарь хезмәт өчен” медале белән бүләкләнде.

      Бу кичәдә катнашып без якташыбызның каләмдәш дуслары  күп булуын, “Казан утлары” журналындагы хезмәттәшләренең игътибарын һәм хөрмәтен тоеп яшәвен күреп якташыбыз өчен горурланып кайттык. Әйе, Арча ягы – данлы төбәк!  Ә язучы, журналист Вакыйф Нуриев – данлы төбәгебезнең бер вәкиле.  Без якташыбызны кабат юбилее белән котлыйбыз һәм иҗат уңышлары телибез.

                                                                                  “Казан арты” тарих-этнография музее

                                                                                    директоры урынбасары Шәфигулла Гарипов

#АкылБатл

 

Занятиеләр оешкан төстә үтте

Занятиеләр оешкан төстә үтте – мәкалә. М.Мәһдиев 1959 елның 1 октябреннән “Известия” авыл хуҗалыгы артелендә коммунистларның һәм комсомолларның (укытучылар, ун классы белеме булган һәм булмаган яшьләр аерым төркемннәрдә) белемен күтәрү максатыннан 5 түгәрәк оешуы турында яза. Авыл хуҗалыгы икътисады буенча түгәрәкне – М.Хәстиев, КПСС тарихы буенча – Р.Нәҗмиев, комсомол политмәгарифендә – М.Харисов белән Р.Бакиров җитәкчелек иткән.

Чыганак: Мәһдиев М. Занятиеләр оешкан төстә үтте // Яңа тормыш. – 1959. – 7 октябрь.

Габидуллина Х.

Известия колхозында

“Известия” колхозында – кыска мәкалә. Күмәк хуҗалык рәисе М.Хәстиев җитәкчелегендә узган терлекчеләр кичәсендә ит сату йөләмәсенең 152 процентка үтәлүе, сөт һәм йомырка сату йөләмәләренең үтәлмәве хакында языла. Мәкаләдә Т.Заһидуллин, Ә.Хәбибуллин, М.Хисмәтуллина, М.Хөснетдинова, Ф.Нигъмәтҗанова, Т.Сабирова кебек алдынгыларның исеме мактап телгә алына, 17 кешенең 500 сумлык бүләк алуы турында әйтелә.

Чыганак: Мәһдиев М. Известия колхозында // Яңа тормыш. – 1959. – 8 апрель.

Габидуллина Х.

Клуб иркен булачак

Клуб иркен булачак – кыска мәкалә. М.Мәһдиев 1959 елда “Известия” колхозында яшь коммунист Хаҗислам Шакирҗанов җитәкчелегендә клуб өчен яңа бина төзелүе турында әйтә. Зур, иркен, якты бинаның сәхнә, сәхнә арты бүлмәсе, сәхнә алды барьеры, кино күрсәтү өчен аерым будкасы булыр дип көтелә. Автор авыл хуҗалыгы артеле членнарының Бөек Октябрьнең 42 еллыгын яңа клубта бәйрәм итәргә әзерләнүләре турында язуыннан чыгып, мәдәният учагының 1959 елның 7 ноябрендә тантаналы рәвештә ачылганы турында әйтергә мөмкин. М.Мәһдиев авыл мәктәбендә укыткан чорда клуб һәм башка социаль объектлар колхоз хисабына төзелсә, хәзер исә заманча программалар нигезендә, күп функциялә үзәкләр салына.

Чыганак: Мәһдиев М. Клуб иркен булачак // Яңа тормыш. – 1959. – 9октябрь.

Габидуллина Х.

“Мохтар картны юлда очраттым…”

“Мохтар картны юлда очраттым…” – мәкалә исеме ҺТакташның «Киләчәккә хатлар» поэмасыннан алынган. 1931 елның 17 февралендә Казанда узган Татарстан Советларының IX съездында «Батыр Курса» колхозыннан карт ударник Хәбибулла Мохтаров катнашып, һәрдаим игътибар үзәгендә була. Бу съездда Һади Такташ та булып, шул елларда “Киләчәккә хатлар” исемле поэмасын иҗатын итә. Курсалылар һәм М.Мәһдиев съезд вакытында делегат авылдашлары белән Һ.Такташ үзара танышкан, әлеге поэмадагы Мохтар карт образының прототибы М.Мохтаров булган дип уйлый, шуңа инана һәм моның белән горурлана.

Чыганак: Мәһдиев М. Мохтар картны юлда очраттым… // Яңа тормыш. – 1962. – 1апрель.

Габидуллина Х.

Аудио


Башка язмалар
вход
Яндекс.Метрика